Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Sắc đẹp tuyệt thế, có thể làm nghiêng ngả cả thành trì và đất nước: "Nghiêng thành đổ nước" là một thành ngữ Hán Việt, dùng để ca ngợi vẻ đẹp phi thường, hiếm có của một người phụ nữ, đến mức có thể khiến cho thành trì và quốc gia cũng phải nghiêng ngả, đổ vỡ vì nàng.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • Nhan sắc của nàng được miêu tả là "nghiêng thành đổ nước". (Vẻ đẹp của cô ấy được miêu tả là có thể làm nghiêng ngả cả thành trì và đất nước.)
  • Trong văn chương cổ, những mỹ nhân thường được gắn với hình ảnh "nghiêng thành đổ nước". (Trong văn học cổ, những người phụ nữ đẹp thường được liên tưởng đến hình ảnh có sắc đẹp làm đổ nát thành quách.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn chương, thi ca: Thành ngữ này thường xuất hiện trong các tác phẩm văn học cổ điển, thơ ca để ví von, tán dương vẻ đẹp tuyệt mỹ.

  • Thi nhân đã dùng điển tích "nghiêng thành đổ nước" để tả giai nhân. (Nhà thơ đã dùng điển cố "nghiêng thành đổ nước" để miêu tả người đẹp.)

• Dùng với ý nghĩa ẩn dụ, phóng đại: Thành ngữ sử dụng biện pháp nói quá (phóng đại) để nhấn mạnh mức độ của sắc đẹp, không mang nghĩa đen.

  • Câu chuyện về nàng tiên có sắc đẹp "nghiêng thành đổ nước" đã lưu truyền qua nhiều đời. (Câu chuyện về nàng tiên có vẻ đẹp tuyệt thế đã được truyền lại qua nhiều thế hệ.)

Biến thể và từ gần giống

• Khuynh thành (傾城): Làm nghiêng ngả cả thành trì. Thường dùng độc lập hoặc kết hợp.
• Khuynh quốc (傾國): Làm nghiêng ngả cả đất nước. Thường dùng độc lập hoặc kết hợp.
• Nghiêng nước nghiêng thành: Một biến thể phổ biến khác của thành ngữ này, cùng mang một ý nghĩa.

Từ đồng nghĩa

• Tuyệt thế giai nhân: Người đẹp tuyệt thế, không ai sánh bằng ở trên đời.
• Quốc sắc thiên hương: Sắc nước hương trời, chỉ người phụ nữ đẹp cả về dung nhan lẫn phẩm hạnh.
• Thiên kiều bá mị: Vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành (một cách diễn đạt khác).

Thành ngữ liên quan

• Hồng nhan họa thủy: Chỉ vẻ đẹp của người phụ nữ có thể gây nên tai họa, thường mang hàm ý tiêu cực hơn so với "nghiêng thành đổ nước".
• Một người làm vinh, cả họ được nhờ: Thành ngữ này có ý nghĩa khác (một người thành đạt thì cả dòng họ được hưởng nhờ) nhưng đôi khi được nhắc đến cùng ngữ cảnh khi nói về ảnh hưởng của một cá nhân.

1. Bài ca của Lý Diên Niên, đời Hán, ca ngợi sắc đẹp của một mĩ nhân có câu: "Nhất cố khuynh nhân thành./ Tái cố khuynh nhân quốc." Nghĩa là: "Quay lại nhìn một lần thì làm nghiêng thành người,/ Quay lại nhìn lần nữa thì làm nghiêng nước người." Do đó, người sau thường dùng chữ nghiêng nước (khuynh quốc), nghiêng thành (khuynh thành) để chỉ sắc đẹp phi thường của người phụ nữ