Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Lẽ phải, điều làm khuôn phép cho cách xử thế: Chỉ nguyên tắc đạo đức, lẽ công bằng, điều chính nghĩa mà con người nên theo.
   • Quan hệ tình cảm tốt, trước sau như một: Chỉ sự gắn bó, trách nhiệm và tình nghĩa thủy chung giữa người với người.
2. Danh từ:
   • Nội dung diễn đạt của một kí hiệu: Chỉ ý nghĩa, nội dung được biểu đạt bởi một từ, một câu hoặc một dấu hiệu nào đó.
   • Cái nội dung tạo nên giá trị: Chỉ ý nghĩa, giá trị làm cho sự vật, sự việc trở nên đáng quý, có tầm quan trọng.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (Nghĩa 1):
  • Hy sinh vì nghĩa lớn. (Dám từ bỏ lợi ích cá nhân vì lẽ phải, vì chính nghĩa.)
  • Ăn ở với nhau có nghĩa. (Đối xử với nhau có tình có nghĩa, thủy chung.)
• Danh từ (Nghĩa 2):
  • Tra cứu nghĩa của từ. (Tìm hiểu nội dung, ý nghĩa mà từ đó biểu đạt.)
  • Công việc tình nguyện mang lại nhiều nghĩa cho cuộc sống. (Hoạt động đó làm cho cuộc sống trở nên có ý nghĩa, có giá trị hơn.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Vô nghĩa": Không có ý nghĩa, không có giá trị.
  • Lời nói vô nghĩa. (Lời nói không có nội dung đáng quan tâm, không có giá trị.)
• "Đa nghĩa": Có nhiều ý nghĩa, nhiều cách hiểu khác nhau.
  • Từ đa nghĩa. (Từ có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau tùy ngữ cảnh.)
• "Nghĩa đen": Ý nghĩa trực tiếp, cụ thể, nguyên gốc của từ ngữ.
  • Hiểu theo nghĩa đen. (Hiểu theo ý nghĩa trực tiếp, không suy diễn thêm.)
• "Nghĩa bóng": Ý nghĩa gián tiếp, được suy ra từ nghĩa đen, thường mang tính hình tượng, ẩn dụ.
  • Câu nói ấy hàm chứa nghĩa bóng sâu xa. (Câu nói ấy có ý nghĩa gián tiếp, ẩn ý.)

Biến thể và từ gần giống

• Nghĩa lí (dt): Lẽ phải, đạo lý.
  • Bàn đến nghĩa lí của vấn đề. (Thảo luận về lẽ phải, đạo lý liên quan đến vấn đề.)
• Nghĩa vụ (dt): Điều phải làm do đạo đức hoặc pháp luật quy định.
  • Nghĩa vụ công dân. (Những điều công dân phải làm theo quy định của pháp luật.)
• Ý nghĩa (dt): Nội dung, giá trị được rút ra hoặc nhận thức được từ sự vật, sự việc.
  • Ý nghĩa của ngày lễ. (Giá trị, thông điệp được gửi gắm trong ngày lễ đó.)
• Ân nghĩa (dt): Ơn nghĩa, ơn huệ và tình nghĩa.
  • Mang ơn nghĩa nặng. (Chịu ơn nghĩa rất lớn.)

Từ đồng nghĩa

• Lẽ phải: Điều đúng đắn, hợp với đạo lý (gần nghĩa với nghĩa 1).
• Ý nghĩa: Nội dung được biểu đạt, giá trị (gần nghĩa với nghĩa 2).
• Tình nghĩa: Tình cảm gắn bó, có trách nhiệm (gần nghĩa với nghĩa 1).

Thành ngữ liên quan

• "Ăn ở có nghĩa": Sống và đối xử với nhau có tình có nghĩa, thủy chung.
  • Dù khó khăn, họ vẫn ăn ở có nghĩa với nhau.
• "Một người vì mọi người, mọi người vì một người": Thể hiện tinh thần tương thân tương ái, vì nghĩa lớn (liên quan đến nghĩa 1).
• "Chết vì nghĩa": Hy sinh vì lẽ phải, vì chính nghĩa.
  • Tưởng nhớ những anh hùng đã chết vì nghĩa.

1. 1 dt. 1. Lẽ phải, điều làm khuôn phép cho cách xử thế: làm việc nghĩa hi sinh vì nghĩa lớn. 2. Quan hệ tình cảm tốt, trước sau như một: ăn ở với nhau có nghĩa nghĩa vợ chồng.
2. 2 dt. 1. Nội dung diễn đạt của một kí hiệu: nghĩa của từ nghĩa của câu. 2. Cái nội dung tạo nên có giá trị: Tiếng hát làm cho cuộc sống thêm có nghĩa.