Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Lề lối, quy tắc ứng xử của một gia đình: Chỉ toàn bộ những quy định, tập tục và cách thức sinh hoạt được đặt ra và duy trì trong một gia đình, thường dưới sự quản lý của người đứng đầu (gia trưởng). Đây là những chuẩn mực mà các thành viên trong nhà phải tuân theo.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • "Con kia đã bán cho ta, Nhập gia phải cứ phép nhà ta đây." (Truyện Kiều - Nguyễn Du) (Đứa con đó đã bán cho ta, vào nhà thì phải theo phép nhà của ta đây.)
  • Dù đi đâu, làm gì, anh ấy luôn nhớ và giữ gìn phép nhà. (Dù đi đâu, làm gì, anh ấy luôn nhớ và giữ gìn lề thói của gia đình.)
  • Phép nhà nghiêm khắc dạy cho con cháu biết kính trên nhường dưới. (Những quy tắc gia đình nghiêm khắc dạy cho con cháu biết kính trọng người trên, nhường nhịn người dưới.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Giữ phép nhà": tuân thủ, gìn giữ những quy tắc, lề thói của gia đình.

  • Dù đã trưởng thành, cô ấy vẫn luôn giữ phép nhà. (Dù đã trưởng thành, cô ấy vẫn luôn tuân theo những quy tắc gia đình.)

• "Theo phép nhà": hành xử theo đúng lề lối đã định của gia đình.

  • Mọi việc cưới hỏi đều phải làm theo phép nhà. (Mọi việc cưới hỏi đều phải được tiến hành theo đúng quy tắc của gia đình.)

Biến thể và từ gần giống

• Gia phong (n): nếp nhà, phong cách sinh hoạt và giáo dục truyền thống của một gia đình.

  • Gia đình ấy có gia phong rất đáng quý. (Gia đình ấy có nếp sống gia đình rất đáng quý.)

• Gia quy (n): điều lệ, quy định trong nhà.

  • Ông cụ đặt ra gia quy rất rõ ràng. (Ông cụ đặt ra những quy định trong nhà rất rõ ràng.)

• Lễ giáo (n): những quy tắc về lễ nghi và đạo đức trong gia đình và xã hội (nghĩa rộng hơn).

  • Con cái phải được dạy dỗ về lễ giáo từ nhỏ. (Con cái phải được dạy dỗ về phép tắc, đạo đức từ nhỏ.)

Từ đồng nghĩa

• Nếp nhà: thói quen, lối sống đã thành nề nếp trong gia đình.
• Lề thói trong nhà: những thói quen, cách thức đã định trong phạm vi gia đình.

Thành ngữ liên quan

• "Nhập gia tùy tục" / "Nhập gia tùy tục, đáo giang tùy khúc": Vào nhà nào thì phải theo phong tục nhà đó, đến sông nào thì phải theo khúc sông đó. (Thành ngữ này có ý nghĩa tương đồng với việc phải tuân theo "phép nhà" khi đã trở thành thành viên của một gia đình hay cộng đồng mới.)

1. Lề lối sống của gia đình dưới quyền lực của gia trưởng: Con kia đã bán cho ta, Nhập gia phải cứ phép nhà ta đây (K).