Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Quy tắc, quy định chính thức: Chỉ những điều lệ, luật lệ được đặt ra, thường bởi một tổ chức, triều đình hoặc xã hội, để mọi người tuân theo.
   • Lễ nghi, cách thức ứng xử đúng mực: Chỉ những quy tắc về cách cư xử, giao tiếp lịch sự, có văn hóa trong xã hội.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Phép tắc của triều đình rất nghiêm ngặt. (Các quy định của triều đình rất nghiêm ngặt.)
  • Ông ấy là người ăn nói có phép tắc, được mọi người kính trọng. (Ông ấy là người nói năng lịch sự, đúng mực, được mọi người kính trọng.)
  • Mỗi gia đình thường có những phép tắc riêng. (Mỗi gia đình thường có những quy tắc riêng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Giữ phép tắc": tuân thủ, giữ gìn các quy tắc, lễ nghi.
  • Dù ở đâu, anh ấy cũng luôn giữ phép tắc. (Dù ở đâu, anh ấy cũng luôn tuân thủ các quy tắc ứng xử.)
• "Thất phép tắc": mất đi sự đúng mực, không còn tuân theo quy tắc.
  • Lời nói thất phép tắc ấy khiến mọi người khó chịu. (Lời nói mất lịch sự ấy khiến mọi người khó chịu.)

Biến thể và từ gần giống

• Phép (danh từ): thường dùng với nghĩa rộng hơn, bao gồm phép tắc, phép lịch sự, phép tính (trong toán học), hoặc phép màu.
  • Xin phép ông chủ cho tôi về sớm. (Xin phép ông chủ cho tôi về sớm.)
• Lễ phép (tính từ): chỉ thái độ, hành vi kính trọng, đúng mực, thường dùng cho người nhỏ tuổi với người lớn.
  • Đứa trẻ ấy rất lễ phép với người lớn. (Đứa trẻ ấy rất biết kính trọng người lớn.)

Từ đồng nghĩa

• Quy tắc: điều quy định phải theo trong một hoạt động hay tổ chức nào đó.
• Lễ nghi: những nghi thức, cách thức ứng xử theo truyền thống.
• Lễ giáo: hệ thống các quy tắc về đạo đức và lễ nghi trong gia đình và xã hội (thường mang sắc thái cổ điển).

Từ trái nghĩa

• Vô phép: không giữ phép tắc, thiếu lễ độ.
• Tùy tiện: hành động theo ý thích cá nhân, không theo quy tắc nào.

Thành ngữ liên quan

• "Trên kính, dưới nhường": Thành ngữ thể hiện tinh thần của phép tắc trong ứng xử, người trên thì kính trọng, người dưới thì nhường nhịn.
  • Gia đình ấy sống rất có phép tắc, trên kính dưới nhường. (Gia đình ấy sống rất có trật tự, biết kính trọng lẫn nhau.)
• "Phép vua thua lệ làng": Thành ngữ nói về việc các quy tắc, tập quán địa phương (phép tắc của làng) đôi khi mạnh hơn cả luật lệ chung của triều đình.
  • Ở đây có luật riêng, đúng là phép vua thua lệ làng. (Ở đây có quy định riêng, đúng là tập quán địa phương quan trọng hơn.)

1. Nh. Phép, ngh. 1 và 4: Phép tắc của triều đình; Ăn nói có phép tắc.