Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Chỗ ngồi của nhà sư trụ trì ở chùa: "Phương trượng" nguyên nghĩa chỉ nơi ngồi thiền, nơi ở và làm việc chính của vị sư trụ trì một ngôi chùa.
   • Danh xưng chỉ vị trụ trì chùa: Từ chỉ căn phòng này dần được dùng để gọi tôn kính chính vị sư trụ trì, người đứng đầu một ngôi chùa.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Phương trượng của ngài rất thanh tịnh, chỉ vừa đủ một chiếc giường nhỏ và bàn kinh. (Căn phòng của ngài rất thanh tịnh, chỉ vừa đủ một chiếc giường nhỏ và bàn kinh.)
  • Sau buổi lễ, phương trượng mời các Phật tử vào thất để thuyết pháp. (Sau buổi lễ, vị trụ trì mời các Phật tử vào phòng để thuyết pháp.)
  • Cả chùi đều nghe theo lời chỉ dạy của phương trượng. (Cả chùa đều nghe theo lời chỉ dạy của vị trụ trì.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Lên nắm phương trượng": lên giữ chức vụ trụ trì một ngôi chùa.

  • Sau khi sư phụ viên tịch, ngài đã lên nắm phương trượng của ngôi tổ đình này. (Sau khi sư phụ qua đời, ngài đã lên giữ chức vụ trụ trì của ngôi tổ đình này.)

• "Thất phương trượng": chỉ căn phòng của vị trụ trì (cách gọi trang trọng, cổ kính).

  • Các đệ tử đứng chờ bên ngoài thất phương trượng. (Các đệ tử đứng chờ bên ngoài căn phòng của vị trụ trì.)

Biến thể và từ gần giống

• Trụ trì (danh từ): vị sư đứng đầu, chịu trách nhiệm quản lý và điều hành mọi hoạt động của một ngôi chùa. Đây là chức danh phổ biến hơn, trong khi "phương trượng" mang sắc thái cổ kính, tôn nghiêm.
• Tăng phòng (danh từ): phòng ở của các nhà sư nói chung.
• Thiền thất (danh từ): căn phòng nhỏ dùng để tu thiền.

Từ đồng nghĩa

• Trụ trì: vị sư đứng đầu chùa.
• Sư trưởng: vị sư lớn, có địa vị cao (nghĩa rộng hơn).

Lưu ý về ngữ nghĩa và phong cách

• Từ Hán Việt cổ, mang tính trang trọng: "Phương trượng" là một từ Hán Việt ít được dùng trong ngôn ngữ hàng ngày, thường xuất hiện trong văn chương, sách sử, hoặc ngữ cảnh Phật giáo trang nghiêm.
• Chuyển nghĩa từ chỉ nơi chốn sang chỉ người: Đây là hiện tượng hoán dụ phổ biến, lấy địa điểm đặc trưng (phòng ở của trụ trì) để gọi tên người đứng đầu (vị trụ trì).

1. Chỗ ngồi của nhà sư trụ trì ở chùa.