phạm thượng

Định nghĩa

Động từ:
- Có hành vi, lời nói xúc phạm, thiếu tôn kính đối với người trên, bề trên hoặc những gì được coi là thiêng liêng, cao quý: Hành động hoặc ngôn từ vô lễ, vượt quá giới hạn cho phép, làm tổn thương đến danh dự, địa vị của người có quyền cao hơn hoặc điều được tôn sùng.

Ví dụ sử dụng

Động từ:
- Anh ta đã phạm thượng khi dám chỉ trích công khai những quyết định của vị lãnh đạo lâu năm. (Hành động công khai chỉ trích được coi là vô lễ với cấp trên.)
- Câu nói đó của hắn không chỉ là phê bình mà thực sự là phạm thượng đến tổ tiên của dòng họ. (Lời nói xúc phạm đến những người đã khuất, được tôn kính.)
- Trong xã hội phong kiến, việc phạm thượng có thể bị trừng phạt rất nặng. (Hành động thiếu tôn kính với bề trên trong một xã hội có trật tự nghiêm ngặt.)

Các cách sử dụng nâng cao

"tội phạm thượng": một cáo buộc hoặc tội danh cụ thể về hành vi xúc phạm người trên hoặc điều thiêng liêng.
- Họ buộc ông ta tội phạm thượng vì đã có những bài viết chống lại giáo lý.
"lời nói phạm thượng": những ngôn từ cụ thể mang tính xúc phạm, vô lễ.
- Đám đông phẫn nộ trước những lời nói phạm thượng của kẻ đó.

Biến thể và từ gần giống

Bất kính (động từ/tính từ): có thái độ hoặc hành động không tôn trọng, không kính trọng. (Nhấn mạnh sự thiếu tôn trọng nói chung).
Vô lễ (tính từ/động từ): có hành vi, cử chỉ, lời nói trái với lễ nghĩa, không giữ phép tắc. (Nhấn mạnh sự thiếu phép tắc, lễ độ).
Xúc phạm (động từ): làm tổn thương đến danh dự, nhân phẩm của người khác. (Nghĩa rộng hơn, có thể dùng với ngang hàng hoặc dưới).

Từ đồng nghĩa

Khi quân: (từ Hán Việt, 欺君) lừa dối hoặc xúc phạm đến vua, thường dùng trong bối cảnh lịch sử.
Mạo phạm: (từ Hán Việt, 冒犯) xâm phạm, làm tổn thương một cách vô lễ, thường dùng với người trên hoặc điều thiêng liêng. Gần nghĩa nhất với "phạm thượng".

Thành ngữ liên quan

"Trên bảo dưới không nghe": Thành ngữ chỉ sự bất tuân, không nghe lời người trên. Tuy không hoàn toàn đồng nghĩa nhưng thể hiện một khía cạnh của sự không tôn trọng quyền uy, có thể dẫn đến hành vi phạm thượng.
"Con không nghe cha mẹ, trăm đường con hư": Nhấn mạnh hậu quả của việc không vâng lời, thiếu tôn kính bậc sinh thành, là một dạng phạm thượng trong phạm vi gia đình.