Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Hợp lẽ phải, hợp lý: Chỉ điều gì đó phù hợp với lẽ thường, với đạo lý hoặc với những nguyên tắc được xã hội thừa nhận là đúng đắn, công bằng.
   • Có lý, chính đáng: Chỉ một quan điểm, hành động hoặc yêu cầu có cơ sở, dễ được chấp nhận vì nó hợp tình hợp lý.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Lời nói của anh ấy rất phải lẽ, ai nghe cũng thấy thuyết phục.
  • Việc đền bù thiệt hại cho người bị nạn là một hành động phải lẽ.
  • Bố mẹ thường dạy con cái phải sống và cư xử cho phải lẽ.

Các cách sử dụng nâng cao

• "ăn ở phải lẽ": chỉ cách sống, cách đối nhân xử thế hợp đạo lý, công bằng.
  • Cụ ấy cả đời ăn ở phải lẽ nên được mọi người kính trọng.
• "nói năng phải lẽ": chỉ cách nói chuyện có lý lẽ, hợp tình hợp lý, dễ nghe.
  • Dù tức giận, anh ta vẫn cố gắng nói năng phải lẽ.

Biến thể và từ gần giống

• Phải đạo (tính từ): đúng với đạo lý, bổn phận (thường dùng trong quan hệ gia đình, xã hội).
  • Làm con phải hiếu thảo với cha mẹ mới là phải đạo.
• Hợp lý (tính từ): có lý, phù hợp với lẽ thường hoặc quy luật khách quan.
  • Mức giá đó nghe có vẻ hợp lý.
• Chính đáng (tính từ): đúng đắn, hợp với lẽ phải (thường dùng cho quyền lợi, yêu cầu).
  • Mọi người đều có quyền chính đáng được hưởng sự công bằng.

Từ đồng nghĩa

• Hợp tình hợp lý: vừa phù hợp với tình cảm, vừa phù hợp với lý lẽ.
• Có lý: có lý lẽ, có căn cứ.
• Đúng mực: đúng chuẩn mực, phép tắc.

Từ trái nghĩa

• Trái lẽ: không hợp lẽ thường, vô lý.
• Vô lý: không có lý lẽ, không hợp logic.
• Cường quyền: dùng quyền lực một cách trái lẽ, không dựa trên lẽ phải.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Ở cho phải phải lẽ, ăn ở có nhân mười phần chẳng sai": Khuyên răn cách sống phải hợp đạo lý, có tình người thì sẽ được bình an, tốt đẹp.
• "Lời nói phải lẽ, cơm gạo phải tiền": Ý nói lời nói hợp lý thì có giá trị, cũng như cơm gạo phải trả bằng tiền.

1. Hợp điều thông thường, hợp lý.