Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Buổi sáng sớm, lúc mặt trời mới mọc: Khoảng thời gian đầu tiên trong ngày, khi trời vừa hửng sáng.
2. Tính từ:
   • Xảy ra hoặc có trước thời gian quy định hoặc thông thường: Chỉ tính chất của sự việc diễn ra nhanh hơn, trước hơn so với dự kiến hoặc so với mốc thời gian thông thường.
3. Trạng từ:
   • Vào một thời điểm sớm, trước thời gian thông thường hoặc quy định: Dùng để bổ nghĩa cho động từ, chỉ thời điểm hành động xảy ra.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Từ sớm, phố phường đã nhộn nhịp. (Từ lúc trời mới sáng, phố phường đã nhộn nhịp.)
• Tính từ:
  • Đây là một giống lúa sớm, thu hoạch trước vụ chính. (Đây là một giống lúa chín sớm, thu hoạch trước vụ chính.)
  • Cậu bé có trí thông minh phát triển sớm. (Cậu bé có trí thông minh phát triển sớm hơn bình thường.)
• Trạng từ:
  • Anh ấy luôn đến cơ quan rất sớm. (Anh ấy luôn đến cơ quan vào thời điểm rất sớm.)
  • Mùa đông năm nay đến sớm. (Mùa đông năm nay bắt đầu sớm hơn mọi năm.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "sớm muộn": Chỉ việc chắc chắn sẽ xảy ra, dù sớm hay muộn.
  • Sớm muộn rồi sự thật cũng sẽ lộ ra. (Chắc chắn sự thật rồi sẽ bị phát hiện, dù sớm hay muộn.)
• "còn sớm": Dùng để nói một việc gì đó là quá sớm, chưa đến lúc, hoặc chưa nên làm.
  • Đưa ra kết luận bây giờ thì còn sớm quá. (Đưa ra kết luận bây giờ là quá sớm / là chưa đúng lúc.)

Biến thể và từ gần giống

• Sớm sủa (tính từ): Khá sớm, sớm hơn một chút (nghĩa giảm nhẹ của "sớm").
  • Chúng ta đến hơi sớm sủa một chút. (Chúng ta đến hơi sớm một chút.)
• Sớm mai (danh từ): Buổi sáng sớm (có tính chất văn chương).
  • Sớm mai tinh mơ, chim hót líu lo. (Buổi sáng sớm tinh mơ, chim hót líu lo.)

Từ đồng nghĩa

• Tinh mơ (danh từ, trạng từ): Rất sớm, lúc trời mới rạng sáng.
• Hôm sớm (trạng từ): Sớm (thường dùng trong khẩu ngữ miền Nam).
• Nhanh (tính từ, trạng từ): Chỉ tốc độ, đôi khi dùng thay thế trong ngữ cảnh về thời gian với nghĩa "sớm hơn dự kiến".

Từ trái nghĩa

• Muộn: Trễ, sau thời gian quy định hoặc thông thường.
• Trễ: Chậm, không đúng giờ.

1. dt Lúc mặt trời mới mọc: Nhà tôi đi làm từ sớm.
2. tt, trgt 1. Trước thời gian qui định: Xuân đến năm nay lạ thường (Tố-hữu); Mẹ con đi sớm về trưa mặc lòng (cd). 2. Xảy ra trước thời gian thông thường: Lúa sớm; Rét sớm.