thất luật

Định nghĩa

Tính từ:
- Không đúng luật thơ: Dùng để chỉ một câu thơ, bài thơ không tuân theo các quy tắc, luật lệ về niêm, luật, vần, đối... của thể thơ mà nó sáng tác theo (thường dùng cho thơ Đường luật).
- Vi phạm quy tắc thơ ca: Chỉ sự sai sót về mặt hình thức, kỹ thuật trong sáng tác thơ so với chuẩn mực đã định.

Ví dụ sử dụng

Tính từ:
- Bài thơ này có vài câu bị coi là thất luật. (Bài thơ này có vài câu bị coi là không đúng luật thơ.)
- Nhà thơ cố ý thất luật để tạo nên phong cách riêng. (Nhà thơ cố ý vi phạm luật thơ để tạo nên phong cách riêng.)
- Theo các nhà phê bình cổ điển, câu thơ ấy hoàn toàn thất luật. (Theo các nhà phê bình cổ điển, câu thơ ấy hoàn toàn sai luật.)

Các cách sử dụng nâng cao

"thất luật" như một khái niệm phê bình: Trong nghiên cứu văn học, đặc biệt là với thơ cổ điển, "thất luật" là một tiêu chí quan trọng để đánh giá tính chuẩn mực của tác phẩm.
- Việc xác định một bài thơ Đường là thất luật hay hợp luật đòi hỏi kiến thức chuyên sâu.
Sự chấp nhận "thất luật": Trong thơ hiện đại, việc "thất luật" đôi khi được chấp nhận như một sự phá cách sáng tạo, không còn bị đánh giá quá khắt khe như trước.

Biến thể và từ gần giống

Hợp luật (tính từ): Trái nghĩa với "thất luật", có nghĩa là đúng, tuân thủ các luật thơ.
- Một bài thơ Đường luật hay trước hết phải hợp luật.
Thất niêm (tính từ): Một lỗi cụ thể trong thơ Đường luật, chỉ việc các câu thơ không liên kết đúng quy tắc về thanh điệu với nhau.
Thất vận (tính từ): Một lỗi cụ thể, chỉ việc gieo vần không đúng trong thơ.

Từ đồng nghĩa

Sai luật: Không đúng theo luật lệ đã định (có thể dùng trong phạm vi rộng hơn, không chỉ thơ ca).
Vi luật: Vi phạm luật lệ (cách nói trang trọng, có thể dùng trong văn chương).

Lưu ý sử dụng

Từ "thất luật" chủ yếu được dùng trong ngữ cảnh bàn về thơ ca, đặc biệt là thơ có quy tắc chặt chẽ như thơ Đường luật. Đây là một thuật ngữ chuyên môn trong thi pháp học.
Trong ngôn ngữ hiện đại, từ này mang sắc thái cổ, học thuật và thường xuất hiện trong các bài phê bình, nghiên cứu văn học hơn là trong giao tiếp hàng ngày.
Không nên nhầm lẫn "thất luật" (sai luật thơ) với "thất lễ" (thất lễ, mất lịch sự) hay "phạm luật" (vi phạm pháp luật nói chung).