Định nghĩa

1. Tính từ:

   • Thẳng thắn, ngay thẳng, không quanh co: Chỉ tính cách con người, nói lên sự chân thật, trung thực, không giả dối.
   • Thẳng, không cong: (Nghĩa ít dùng) Chỉ hình dạng vật lý thẳng, không uốn lượn.

2. Động từ:

   • Làm nhiệm vụ trực, canh gác, túc trực: Hành động có mặt và làm việc tại một vị trí theo ca hoặc theo lịch để giải quyết công việc, theo dõi tình hình hoặc chăm sóc.
   • "Trực nhật" nói tắt: Chỉ việc thực hiện nhiệm vụ trực theo phiên trong một tập thể (như lớp học, cơ quan).

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:

  • Anh ấy là người tính trực, có sao nói vậy.
  • Lời nói trực thắng của ông ấy khiến nhiều người khó chịu nhưng lại rất đáng trân trọng.

• Động từ:

  • Bác sĩ phải trực suốt đêm tại bệnh viện.
  • Tuần này lớp tôi có ba bạn trực. (Nghĩa tắt của "trực nhật")
  • Anh lính trực ở cổng doanh trại.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Trực tiếp": (Tính từ/Phó từ) Trực tiếp, không qua trung gian. (Lưu ý: Đây là một từ ghép với "trực", được giải thích riêng ở đây vì nghĩa phổ biến).
  • Chúng tôi có cuộc gặp mặt trực tiếp với lãnh đạo.
• "Cảnh giác và *trực chiến"*: (Cụm từ quân sự) Ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu.
• "Trực*: (Cụm từ triết học/Tôn giáo) Chỉ sự hiện diện trực tiếp, ngay tại đó trong tâm thức.

Biến thể và từ liên quan

• Trực nhật (Động từ/Danh từ): Làm công việc theo phiên trong một tập thể (như quét dọn lớp, ghi sổ đầu bài ở trường học).
  • Hôm nay tôi trực nhật nên phải đến sớm.
• Trực tiếp (Tính từ/Phó từ): Trực tiếp, thẳng, không qua khâu trung gian.
• Trực giác (Danh từ): Khả năng cảm nhận, hiểu biết trực tiếp mà không cần lý luận.
• Trực quan (Tính từ): Dễ thấy, dễ hiểu thông qua hình ảnh, mẫu vật cụ thể.
• Trực thăng (Danh từ): Máy bay lên thẳng (helicopter).
• Trực tràng (Danh từ): Một đoạn cuối của ruột già.

Từ đồng nghĩa

• Với nghĩa tính từ (thẳng thắn): Thẳng tính, ngay thẳng, bộc trực, chính trực, cương trực.
• Với nghĩa động từ (túc trực): Trực ban, canh gác, trông coi, túc trực, trực chiến.

Từ trái nghĩa

• Với nghĩa tính từ (thẳng thắn): Quanh co, gian dối, giả tạo, nịnh hót, úp mở.
• Với nghĩa động từ (túc trực): Nghỉ ngơi, giải lao, tan ca.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Ngay như *trực"*: Rất ngay thẳng, thẳng thắn.
• "Cương *trực"*: (Từ Hán Việt) Cứng cỏi và ngay thẳng, thường dùng để chỉ khí tiết của người quân tử.

1. t. Thẳng thắn : Người tính trực.
2. đg. "Trực nhật" nói tắt : Đi trực.