Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Roi: Một dụng cụ dài, mảnh, thường làm bằng mây, tre hoặc da, dùng để đánh, quất.
   • Cây vọt: Tên một loại cây thuộc họ Dương xỉ, thân có thể dùng làm roi.

2. Động từ:

   • Phun, bắn, tuôn ra mạnh mẽ và đột ngột: Chỉ sự di chuyển nhanh, mạnh của chất lỏng, lửa, hoặc vật thể nhỏ từ một điểm.
   • Di chuyển, lao, bật lên rất nhanh: Chỉ hành động di chuyển với tốc độ cao, đột ngột theo một hướng.
   • Tăng lên nhanh chóng, đột biến: Dùng để miêu tả sự gia tăng mạnh mẽ và bất ngờ của một đại lượng như giá cả, nhiệt độ.

3. Phó từ:

   • Một cách nhanh chóng và đột ngột: Bổ nghĩa cho động từ, miêu tả cách thức hành động xảy ra.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Câu tục ngữ "Yêu cho roi cho vọt" khuyên dạy con cái phải nghiêm khắc.
  • Người xưa thường dùng cây vọt để đan rổ, rá.

• Động từ:

  • Máu vọt ra từ vết thương khi băng được tháo ra.
  • Cậu bé vọt ra khỏi cửa lớp ngay khi chuông reo.
  • Giá xăng dầu tăng vọt sau cuộc khủng hoảng.

• Phó từ:

  • Chiếc xe máy phóng vọt qua trước mặt tôi.
  • Nhiệt độ hôm qua tăng vọt lên 40 độ C.

Các cách sử dụng nâng cao

• "vọt lên": Nhấn mạnh hành động bật lên, tăng lên từ một vị trí thấp.

  • Tên lửa vọt lên bầu trời trong tiếng hò reo của mọi người.
  • Chỉ số chứng khoán vọt lên mức cao kỷ lục.

• "vọt tới": Di chuyển nhanh và hướng thẳng về phía trước, về đích.

  • Vận động viên vọt tới đích đầu tiên chỉ trong tích tắc.

Biến thể và từ gần giống

• Vòn vọt (tính từ/trạng từ): Ở mức rất cao, chót vót; hoặc tăng lên rất nhanh và nhiều (nghĩa nhấn mạnh của "vọt").

  • Ngọn núi vòn vọt giữa trời mây.
  • Lợi nhuận công ty tăng vòn vọt.

• Vọt (cây): Tên gọi khác của cây lồ ô vọt hoặc cây giang.

Từ đồng nghĩa

• Danh từ (roi): Roi da, roi mây, cây.
• Động từ (phun ra): Phun trào, bắn ra, tuôn trào, phụt ra.
• Động từ (di chuyển nhanh): Phóng, lao, bật, lướt.
• Động từ/Phó từ (tăng nhanh): Nhảy vọt, tăng đột biến, tăng chóng mặt.

Từ trái nghĩa

• Động từ (di chuyển nhanh): Lê bước, lết, ì ạch.
• Động từ (tăng nhanh): Giảm mạnh, tụt dốc, sụt giảm, lao dốc.

Các cụm từ liên quan

• "Tăng vọt": Cụm từ phổ biến nhất, dùng để chỉ sự gia tăng đột ngột và mạnh mẽ.

  • Lạm phát tăng vọt khiến đời sống người dân khó khăn.

• "Chạy vọt": Chạy rất nhanh, bất ngờ.

  • Nghe tiếng động lạ, con mèo chạy vọt vào gầm bàn.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi": Thương yêu thật sự thì phải nghiêm khắc dạy bảo, trừng phạt khi cần; còn ghét thì lại chiều chuộng, nuông chiều (để hư hỏng).

1. 1 dt. Roi: Yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi (tng.).
2. 2 I. đgt. 1. Bật ra theo một dòng mạnh: vọt máu ra Nước mạch vọt lên. 2. Chuyển động nhanh chóng: chạy vọt lên nhảy vọt ra ngoài. II. pht. Tăng lên nhanh, đột ngột: Giá cả tăng vọt.