Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Có hình thức, vẻ ngoài không đẹp, gây cảm giác khó chịu khi nhìn: "xấu xí" mô tả sự thiếu hấp dẫn về mặt thẩm mỹ, trái ngược với "đẹp đẽ" hay "xinh xắn".
   • (Mở rộng) Chỉ tính cách, hành vi đáng chê trách, không tốt đẹp: "xấu xí" còn có thể dùng để chỉ những điều tiêu cực, không đẹp trong tâm hồn hoặc cách cư xử.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:
  • Tòa nhà cũ kỹ đó trông thật xấu xí. (Mô tả vẻ ngoài của một công trình kiến trúc.)
  • Anh ta có một hành động rất xấu xí khi nói xấu bạn bè sau lưng. (Mô tả một hành vi đáng chê trách.)
  • Con mèo bị thương trông thật xấu xí với bộ lông xơ xác. (Mô tả tình trạng không đẹp mắt.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xấu xí như ma lem": một cách so sánh dân gian để nhấn mạnh mức độ rất xấu.
  • Đứa bé lấm lem bùn đất, trông xấu xí như ma lem.
• Dùng trong văn chương, báo chí để phê phán: Từ này thường được dùng với nghĩa bóng để chỉ trích những hiện tượng tiêu cực trong xã hội.
  • Những hành vi tham nhũng là một bộ mặt xấu xí cần phải loại bỏ.

Biến thể và từ gần giống

• Xấu (tính từ): nghĩa rộng hơn, chỉ cái không tốt, không đẹp (có thể về hình thức, chất lượng, hoặc đạo đức).
  • Thời tiết xấu. / Tính nết xấu.
• Xấu xa (tính từ): thường nhấn mạnh vào bản chất đạo đức tồi tệ, đáng khinh hơn là vẻ bề ngoài.
  • Âm mưu xấu xa.
• Khó coi (tính từ): nhấn mạnh cảm giác của người nhìn, thường dùng cho vẻ ngoài hoặc hành vi.
  • Bộ trang phục khó coi. / Cử chỉ khó coi.

Từ đồng nghĩa

• Xấu (về ngoại hình).
• Kém duyên.
• Thô kệch (thiếu sự tinh tế, thanh nhã).
• Kỳ dị (lạ lùng đến mức khó chấp nhận).

Từ trái nghĩa

• Đẹp.
• Xinh xắn.
• Dễ thương.
• Ưa nhìn.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Xấu xí như mẹ con tao, đêm nằm ngỏ cửa, mát sao mát này" (Câu đối dân gian): Một cách nói ví von, hài hước về sự xấu xí, ý nói dù xấu nhưng vẫn có những ưu điểm riêng (ở đây là cảm giác mát mẻ).
• "Xấu người đẹp nết": Nhấn mạnh rằng phẩm chất bên trong quan trọng hơn vẻ bề ngoài. Một người có thể không đẹp về hình thức nhưng tính tình tốt.
  • Cô ấy có thể không xinh đẹp, nhưng xấu người đẹp nết, ai cũng quý.

1. tt Không đẹp: Xấu xí như mẹ con tao, đêm nằm ngỏ cửa, mát sao mát này (cd).