ấp cây

Thân thiện

Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Ôm chặt cây cột cầu, chỉ việc liều thân mà thủ tiết: "Ấp cây" là một thành ngữ gốc Hán Việt, xuất phát từ một điển tích, dùng để hình ảnh hóa việc một người sẵn sàng liều mạng sống, thậm chí chịu chết, để giữ vững lòng trung tín, thủ tiết thờ chồng hoặc giữ lời hứa.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ:
  • "Trần trần một phận ấp cây đã liều." (Truyện Kiều - Nguyễn Du) (Ý nói: Phận đàn bà cam chịu, đã quyết liều thân để thủ tiết.)
  • "Ấp cây một mực trần trần." (Truyện Hoa Tiên) (Ý nói: Một lòng một dạ thủ tiết, kiên trinh không đổi dời.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Ý nghĩa văn hóa: Thành ngữ này phản ánh quan niệm Nho giáo về chữ "tiết" (tiết hạnh, tiết nghĩa) của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, coi trọng lòng trung thành và việc giữ lời hứa đến mức tuyệt đối.
• Sắc thái biểu cảm: Thường mang sắc thái trang trọng, cổ kính, bi thương và đầy quyết tâm. Nó nhấn mạnh sự hy sinh cao cả vì một nguyên tắc đạo đức.

Biến thể và từ gần giống

• Thủ tiết: Giữ trọn tiết hạnh, lòng trung thành (thường dùng cho người phụ nữ ở vậy thờ chồng).
• Trung trinh tiết hạnh: Đức tính trung thành và trong trắng, tiết hạnh của người phụ nữ.
• Giữ lời thề: Thực hiện đúng lời hứa, lời thề đã nói ra.

Từ đồng nghĩa

• Thề non hẹn biển: Hứa hẹn những điều lớn lao, vĩnh cửu (nhưng thường chỉ là lời nói suông, khác với "ấp cây" là hành động quyết liệt).
• Một lòng một dạ: Chỉ sự trung thành, kiên định không thay đổi.

Giải thích điển tích (Nguồn gốc)

Thành ngữ bắt nguồn từ điển tích về Vỹ Sinh (尾生) thời Xuân Thu. Chàng hẹn gặp người yêu dưới chân cầu. Người yêu không đến, nước sông dâng lên. Vỹ Sinh vì giữ chữ tín, không chịu rời đi, đã ôm chặt cột cầu (ấp cây) mà chết đuối. Về sau, điển tích này thường được dùng trong văn chương để ví von cho lòng trung trinh, thủ tiết của người phụ nữ.

Học thuật

1. ôm chặc cây cột cầu, chỉ việc liều thân mà thủ tiết
2. Vỹ Sinh người nước Lỗ thời Xuân Thu, cùng hẹn với một người con gái gặp nhau ở dưới chân một chiếc cầu. Người con gái không đến, Vỹ Sinh thủ tín cứ ngồi đợi mãi đến khi nước dâng lên cũng không chịu bỏ đi, cứ ngồi ôm trụ cầu mà chết. (Lời sớ sách Luận ngữ, chú Sớ giải kinh)
3. Hoa Tiên: ấp cây một mực trần trần
4. Kiều: Trần trần một phận ấp cây đã liều