cời

Anh ấy dùng que cời bếp lửa lên.

Định nghĩa

1. Động từ:

   • Xới, đảo, khuấy lên (thường là than, lửa, tro): "cời" chỉ hành động dùng dụng cụ (như que, gậy) để đảo, xới tung than, lửa hoặc tro nhằm làm cho lửa cháy mạnh hơn hoặc đều hơn.
   • Khuấy động, gây chuyện (nghĩa bóng, ít dùng): "cời" đôi khi được dùng với nghĩa khơi mào, làm cho một việc gì đó trở nên sôi động hoặc rắc rối hơn.

2. Tính từ (cổ hoặc phương ngữ):

   • Ở tình trạng kém chất lượng, hư hỏng: "cời" có thể chỉ trạng thái đồ vật bị mục nát, yếu ớt, không còn tốt (thường dùng trong một số vùng miền).

Ví dụ sử dụng

• Động từ:

  • Bà cụ ngồi cời than trong bếp cho lửa cháy to hơn. (Bà cụ dùng que xới đảo than để lửa bùng lên.)
  • Anh ấy cời đống lửa trại để nấu cơm. (Anh ấy khuấy đảo lửa trại cho cháy đều để nấu ăn.)

• Tính từ (phương ngữ):

  • Cái bàn này đã cời lắm rồi, không dùng được nữa. (Cái bàn này đã mục nát, hư hỏng nhiều, không thể dùng tiếp.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "cời lửa": xới, đảo lửa để lửa cháy mạnh.

  • Người thợ rèn thường xuyên cời lửa lò. (Người thợ rèn thường xuyên đảo lửa trong lò để giữ nhiệt.)

• "cời tro": xới tung tro tàn, thường để tìm than hồng hoặc làm sạch bếp.

  • Sau bữa tiệc, anh ta cời tro tìm mẩu than còn cháy. (Anh ta xới tro để tìm than còn đỏ.)

Biến thể và từ gần giống

• Xới (động từ): đảo, bới lên — đồng nghĩa với "cời" trong ngữ cảnh xới đất hoặc xới cơm.

  • Xới đất trồng rau. (Đảo đất để trồng rau.)

• Đảo (động từ): lật, trộn đều — gần nghĩa với "cời" khi nói về việc khuấy động.

  • Đảo chảo cho đều tay. (Khuấy chảo để thức ăn chín đều.)

Từ đồng nghĩa

• Xới: hành động làm tơi, đảo lên.
• Khuấy: khuấy động chất lỏng hoặc vật rời.
• Bới: tìm kiếm bằng cách đào, xới.

Thành ngữ liên quan

• Cời lửa, đổ thêm dầu: khơi mào một chuyện đã lắng xuống, làm cho rắc rối thêm.
  • Đừng có cời lửa, đổ thêm dầu vào chuyện này nữa. (Đừng làm cho chuyện đã yên trở nên căng thẳng hơn.)