cuốc
Định nghĩa
Danh từ:
- Một loại công cụ lao động thủ công: Dụng cụ có lưỡi bằng kim loại, phẳng và rộng, gắn vào một cán dài, dùng để xới, đào, lên luống đất trong nông nghiệp hoặc làm vườn.
- Tên một loài chim: (Thuộc họ Rallidae) Chim có kích thước nhỏ đến trung bình, chân cao, thường sống ở các vùng đầm lầy, bờ sông. Tiếng kêu của nó nghe như "cuốc, cuốc".
Động từ:
- Hành động dùng công cụ cuốc để làm đất: Thực hiện động tác đưa lưỡi cuốc xuống đất để xới, đào lên hoặc làm tơi xốp đất.
Ví dụ sử dụng
Danh từ (công cụ):
- Người nông dân cầm cuốc ra đồng từ sáng sớm.
- Chiếc cuốc này đã cũ nhưng vẫn còn sắc lắm.
Danh từ (loài chim):
- Tiếng chim cuốc kêu vang trong đêm hè.
- Con chim cuốc có bộ lông màu nâu sẫm, thường kiếm ăn ở bờ ruộng.
Động từ:
- Bà tôi thường cuốc đất để trồng rau.
- Chúng tôi phải cuốc lên một mảnh đất cứng trước khi gieo hạt.
Các cách sử dụng nâng cao
"Cuốc bẫm": Chỉ chiếc cuốc có lưỡi rộng và dày, dùng để đào đất nặng.
- Phải dùng cuốc bẫm mới đào được lớp đất sét này.
"Tiếng cuốc kêu": Thường được dùng trong văn học, thơ ca để gợi lên không gian đồng quê, làng mạc thanh bình hoặc nỗi buồn, sự cô quạnh.
- Đêm nghe tiếng cuốc kêu mà lòng thấy nao nao.
Biến thể và từ liên quan
- Cuốc chim (danh từ): Tên gọi khác của loài chim cuốc, dùng để phân biệt với công cụ.
- Cuốc đất (động từ + danh từ): Cụm động từ chỉ hành động dùng cuốc để làm tơi đất.
- Công việc đầu tiên là phải cuốc đất cho thật nhuyễn.
- Cái cuốc (danh từ): Cách gọi đầy đủ hơn cho công cụ.
Từ đồng nghĩa
- Công cụ: Cái mai (công cụ tương tự nhưng lưỡi nhọn và dài hơn, dùng để đào sâu).
- Động tác: Xới (làm cho đất tơi lên), Đào (dùng sức đưa dụng cụ xuống sâu trong đất để lật lên).
Thành ngữ, tục ngữ liên quan
- "Chuông khánh còn chả ăn ai, nữa là mảnh chĩnh vứt ngoài bụi tre" (vắng mặt thành ngữ trực tiếp với "cuốc"): Tuy không chứa từ "cuốc", nhưng hình ảnh lao động chân tay, lam lũ thường gắn liền với công cụ như cái cuốc.
- Hình ảnh biểu tượng: "Cái cuốc" thường là biểu tượng của người nông dân chân lấm tay bùn, của sự lao động vất vả, cần cù.
- Đời cha ông ta gắn bó với con trâu, cái cuốc.