Định nghĩa

1. Động từ:
   • Nhìn, dòm ngó một cách thèm muốn, ham hố: Hành động nhìn một vật hoặc một người với ánh mắt khao khát, muốn có được, thường một cách không che giấu.
   • Muốn chiếm đoạt, có ý định xâm phạm: Thể hiện ý đồ hoặc tham vọng muốn chiếm lấy một thứ không thuộc về mình, thường là tài sản, địa vị hoặc lãnh thổ.
   • (Cổ, hiếm dùng) Tiến sát gần, gần chạm đến: Chỉ trạng thái một vật gì đó (như mực nước) đang dâng lên rất gần, sắp chạm vào một điểm nào đó.

Ví dụ sử dụng

• Động từ (nghĩa thèm muốn):

  • Chiếc xe mới đẹp quá, khiến ai đi qua cũng phải ngấp nghé.
  • Vị trí giám đốc còn trống, nhiều nhân viên cao cấp đang ngấp nghé.

• Động từ (nghĩa muốn chiếm đoạt):

  • Các thế lực bên ngoài từng ngấp nghé nguồn tài nguyên của đất nước ta.
  • Hắn ta luôn ngấp nghé mảnh đất của gia đình hàng xóm.

• Động từ (nghĩa tiến sát gần - cổ):

  • Nước lũ dâng cao, ngấp nghé mép đê. (Cách dùng này hiện nay ít phổ biến).

Các cách sử dụng nâng cao

• "Ngấp nghé" thường mang sắc thái tiêu cực, ám chỉ sự thèm muốn không chính đáng hoặc ý đồ xấu. Từ này ít dùng cho những ham muốn trong sáng, lành mạnh.

  • Không nên ngấp nghé của cải không phải do mình làm ra.

• Có thể dùng để chỉ sự cạnh tranh giành giật một vị trí, quyền lợi.

  • Cuộc đua vào vòng chung kết rất khốc liệt với nhiều đội mạnh cùng ngấp nghé chức vô địch.

Biến thể và từ gần giống

• Ngấp ngó (động từ): Từ gần nghĩa, cũng chỉ hành động nhìn ngó, dòm ngó với ý thèm muốn. Tuy nhiên, "ngấp ngó" có thể nhấn mạnh hơn vào hành động quan sát, trong khi "ngấp nghé" nhấn mạnh vào trạng thái thèm muốn bên trong.
• Ngấp nga ngấp nghé (thành ngữ, láy): Nhấn mạnh trạng thái thèm muốn, dòm ngó liên tục, lặp đi lặp lại.
  • Thằng bé đứng ngấp nga ngấp nghé trước cửa hàng bánh kẹo.

Từ đồng nghĩa

• Thèm muốn: Mong muốn có được một cách mãnh liệt (nhấn mạnh cảm giác bên trong).
• Lấp ló: Thường chỉ hành động ẩn hiện, nhưng trong một số ngữ cảnh có thể dùng với nghĩa dò xét, nhìn trộm.
• Dòm ngó: Quan sát, để ý với ý đồ không hay (gần nghĩa nhất).

Từ trái nghĩa

• Thờ ơ: Không quan tâm, không để ý đến.
• Buông bỏ: Từ bỏ, không còn ham muốn chiếm hữu.

Thành ngữ liên quan

• "Ngấp nga ngấp nghé" (như đã nêu ở trên): Diễn tả sự thèm thuồng, muốn có được một cách rõ rệt và liên tục.
  • Nó cứ ngấp nga ngấp nghé cái máy tính của anh cả buổi.

1. đg. 1. Dòm ngó một cách thèm muốn: Cô gái xinh, nhiều người ngấp nghé. 2. Muốn chiếm đoạt: Bọn đế quốc ngấp nghé những mỏ dầu ở Trung Đông.