xỉa

Học thuật

Thân thiện

Ăn cơm xong, ông lấy tăm xỉa răng.

Định nghĩa

Động từ:
- Đưa ra liên tiếp từng cái một, thường là tiền: Hành động đưa ra hoặc lấy ra từng món nhỏ một cách rời rạc, không hào phóng.
- Làm sạch kẽ răng bằng tăm: Hành động dùng vật nhọn như tăm để lấy thức ăn thừa mắc trong kẽ răng sau bữa ăn.
- Chỉ tay vào mặt người khác một cách giận dữ, khiếm nhã: Hành động dùng ngón tay (thường là ngón trỏ) chĩa thẳng vào mặt người khác khi tranh cãi, chửi mắng.
- Xen vào, can thiệp vào việc không liên quan đến mình: Hành động tham gia hoặc đưa ý kiến vào một việc mà bản thân không có trách nhiệm hoặc quyền hạn.

Ví dụ sử dụng

Đưa ra liên tiếp:
- Ông chủ xỉa từng đồng tiền lẻ một cách miễn cưỡng.
- Cô ấy xỉa tiền ra trả từng món nợ nhỏ.
Làm sạch răng:
- Sau khi ăn xoài, anh ấy thường lấy tăm để xỉa răng.
- Thói quen xỉa răng bằng tăm có thể không tốt cho nướu.
Chỉ tay khiếm nhã:
- Bà ta tức giận, xỉa tay vào mặt đối thủ mà quát tháo.
- Anh ta đừng có xỉa ngón tay vào mặt tôi khi nói chuyện.
Xen vào việc người khác:
- Đây là chuyện nội bộ của chúng tôi, xin đừng xỉa vào.
- Anh ta luôn thích xỉa mũi vào những cuộc tranh luận của người khác.

Các cách sử dụng nâng cao

"Xỉa xói": (từ ghép) nói năng, đay nghiến một cách chua ngoa, khó chịu, thường đi kèm với thái độ giận dữ.
- Bà ấy cứ xỉa xói vào lỗi lầm cũ của con dâu cả ngày.
"Xỉa răng cọp": (thành ngữ, thân mật) chỉ việc làm một cách qua loa, chiếu lệ, không có giá trị thực tế; hoặc việc làm vô ích.
- Công việc anh ta giao chẳng khác nào bảo tôi đi xỉa răng cọp.

Biến thể và từ liên quan

Xoi mói (động từ): tìm tòi, soi xét một cách quá đáng, thiếu thiện ý về chuyện riêng tư của người khác. (Có sắc thái gần với nghĩa "xen vào" của "xỉa").
Chỉ trích (động từ): đưa ra nhận xét, phê bình về sai sót. (Có thể là hành động công khai, khác với "xỉa" thường mang tính chất cá nhân, khiếm nhã).
Ngoáy răng (động từ): dùng tăm hoặc vật nhọn làm sạch răng. (Từ đồng nghĩa với nghĩa làm sạch răng của "xỉa").

Từ đồng nghĩa & Gần nghĩa

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

Xỉa vào: xen vào, can thiệp vào.
- Anh đừng xỉa vào chuyện gia đình tôi.
Xỉa ra: (thường dùng với tiền) đưa ra, lấy ra.
- Cuối cùng hắn cũng phải xỉa ra một khoản tiền để bồi thường.

Thành ngữ & Cách nói thông dụng

Ăn không nên đọi, nói không nên lời, đánh không nên trận, *xỉa không nên răng*: Thành ngữ chế giễu người vụng về, kém cỏi, chẳng làm nên trò trống gì.
Xỉa xói, nói mát: Cụm từ thường đi đôi, chỉ thói quen nói năng châm chọc, đay nghiến một cách khó chịu.

Ăn cơm xong, ông lấy tăm xỉa răng.

1 đgt Đưa ra liên tiếp từng cái một: Xỉa tiền trước mặt; Mấy đồng bạc mà người chủ xỉa ra cho tôi (ĐgThMai).
2 đgt Lấy tăm làm sạch cả kẽ răng sau khi ăn: Ăn cơm xong, chưa kịp xỉa răng đã bị gọi đi.
3 đgt Đưa ngón tay trỏ vào mặt người ta: Bà ta vừa hét lên vừa xỉa tay vào trán người đầy tớ.
4 đgt Xen vào việc không dính dáng đến mình: Việc đó tự tôi quyết định, không nhờ ai xỉa vào.

Từ gần giống