Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Miền xuôi: Chỉ vùng đất thấp, đồng bằng, thường đối lập với miền núi, miền ngược.
   • Phía dưới, hạ lưu: Chỉ hướng hoặc vị trí ở phía dưới so với một điểm tham chiếu.

2. Động từ:

   • Đi xuôi: Di chuyển từ miền trên, vùng cao xuống miền dưới, vùng thấp hoặc về hướng hạ lưu.
   • Xuôi theo, thuận theo: Di chuyển hoặc hành động theo một chiều thuận lợi, thường là theo dòng chảy hoặc xu hướng.
   • Được thu xếp ổn thỏa, trôi chảy: Chỉ việc gì đó đã được sắp xếp, giải quyết một cách suôn sẻ, không còn trở ngại.

3. Tính từ:

   • Thuận, suôn sẻ: Mô tả sự việc diễn ra một cách dễ dàng, thuận lợi, không gặp khó khăn.
   • Ở phía dưới: Chỉ vị trí địa lý thấp hơn.

4. Trạng từ:

   • Theo chiều xuống, về phía dưới: Chỉ hướng di chuyển hoặc chiều của sự vật.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Ông cụ mới ở xuôi lên. (Ông cụ mới từ miền đồng bằng lên.)
  • Miền xuôi thường có địa hình bằng phẳng. (Vùng đồng bằng thường có địa hình bằng phẳng.)

• Động từ:

  • Hôm nay nhà tôi xuôi Nam Định. (Hôm nay nhà tôi đi về Nam Định - từ nơi cao hơn xuống.)
  • Chờ cho sóng lặng, buồm xuôi, ta xuôi cùng. (Chờ cho sóng yên, buồm thuận gió, ta đi cùng.)
  • Chuyện ấy thu xếp đã xuôi. (Chuyện ấy sắp xếp đã ổn thỏa rồi.)

• Tính từ:

  • Công việc đã xuôi rồi. (Công việc đã suôn sẻ rồi.)
  • Mọi việc cứ xuôi xuôi thế này thì tốt. (Mọi việc cứ trôi chảy thế này thì tốt.)

• Trạng từ:

  • Nước chảy xuôi. (Nước chảy về phía hạ lưu.)
  • Chiếc thuyền trôi xuôi theo dòng. (Chiếc thuyền trôi xuôi theo dòng nước.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "xuôi xuôi": (tính từ) diễn tả trạng thái gần như đã ổn, đã thuận, nhưng chưa hoàn toàn chắc chắn hoặc chỉ ở mức độ tương đối.

  • Công việc cũng xuôi xuôi rồi, không còn lo lắng nhiều. (Công việc cũng tạm ổn rồi, không còn lo lắng nhiều.)

• "cho xuôi": (cụm động từ) làm cho mọi việc trở nên thuận lợi, ổn thỏa.

  • Phải tìm cách cho xuôi chuyện này. (Phải tìm cách giải quyết cho ổn thỏa chuyện này.)

Biến thể và từ gần giống

• Xuôi chiều: (tính từ) thuận theo chiều, thuận lợi.
• Xuôi dòng: (động từ) trôi hoặc đi theo dòng chảy.
• Xuôi tay: (tính từ) dễ dàng, không tốn nhiều công sức.
• Ngược xuôi: (danh từ) chỉ sự đi lại, vất vả khắp nơi (kết hợp từ trái nghĩa).

Từ đồng nghĩa

• Thuận: (tính từ) dễ dàng, không trắc trở.
• Suôn sẻ: (tính từ) trôi chảy, không gặp trở ngại.
• Ổn thỏa: (tính từ) đã được giải quyết yên ổn.
• Hạ lưu: (danh từ) vùng cuối dòng chảy.

Từ trái nghĩa

• Ngược: (danh từ/tính từ/động từ) chỉ miền núi, vùng cao; đi lên phía thượng nguồn; không thuận lợi.

Thành ngữ liên quan

• Xuôi chèo mát mái: Mọi việc đều thuận lợi, dễ dàng, thoải mái.

  • Cứ xuôi chèo mát mái như thế này thì chóng xong. (Cứ thuận buồm xuôi gió như thế này thì chóng xong.)

• Khéo nói dễ xuôi: Khéo léo trong lời nói thì dễ dàng thuyết phục, dàn xếp cho ổn thỏa.

  • Chuyện ấy khéo nói dễ xuôi thôi. (Chuyện ấy khéo léo nói năng thì dễ thu xếp lắm.)

• Xuôi như nước chảy: Rất trôi chảy, thuận lợi.

  • Công việc tiến triển xuôi như nước chảy. (Công việc tiến triển trôi chảy vô cùng.)

1. dt Miền dưới đối với miền trên: Ông cụ mới ở xuôi lên.
2. đgt Đi từ miền trên xuống miền dưới: Hôm nay nhà tôi Nam-định; Chờ cho sóng lặng, buồm xuôi, ta xuôi cùng (cd).
3. tt 1. ở phía dưới: ở miền mới lên 2. Nói công việc đã hoàn thành trót lọt: Chuyện ấy thu xếp đã xuôi; Rằng xưa trót đã nặng nguyền, phải đem vàng đá mà đền mới xuôi (BCKN).
4. trgt Thuận dòng, thuận chiều xuống phía dưới: Nước chảy .