dĩ

Dĩ hòa vi quý.

Định nghĩa

1. Động từ:
   • Lấy, dùng, sử dụng: "dĩ" có nghĩa là lấy một cái gì đó để làm phương tiện, công cụ hoặc nguyên nhân cho một hành động, sự việc khác. Đây là một từ Hán Việt cổ, thường dùng trong văn chương, triết lý hoặc các thành ngữ cố định.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Dĩ ân báo oán. (Lấy ơn để trả oán / Lấy điều tốt đẹp để đáp lại sự xấu xa.)
  • Dĩ hòa vi quý. (Lấy sự hòa thuận làm điều quý giá nhất.)
  • Dĩ bất biến ứng vạn biến. (Lấy cái không thay đổi để ứng phó với muôn vàn sự thay đổi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Dĩ" trong cấu trúc văn ngôn: Từ "dĩ" thường xuất hiện trong các cấu trúc văn ngôn (văn chương cổ, cách nói trang trọng) để nối kết và chỉ ra phương tiện, nguyên nhân.
  • Dĩ tâm tương giao. (Lấy lòng chân thành mà kết giao.)
  • Dĩ lễ đãi nhân. (Lấy lễ nghĩa mà đối đãi với người.)

Biến thể và từ liên quan

• Dĩ nhiên (phó từ): Đương nhiên, tất nhiên. (Từ ghép Hán Việt, trong đó "dĩ" mang nghĩa "đã", chỉ sự đã rồi, đã xong).

  • Kết quả đó là dĩ nhiên. (Kết quả đó là đương nhiên.)

• Dĩ vãng (danh từ): Quá khứ, những gì đã qua. (Từ ghép Hán Việt).

  • Hãy để những chuyện dĩ vãng qua đi. (Hãy để những chuyện quá khứ qua đi.)

• Dĩ chí (liên từ): Thậm chí, cho đến. (Từ ghép Hán Việt).

  • Nó làm việc chăm chỉ, dĩ chí quên cả ăn. (Nó làm việc chăm chỉ, thậm chí quên cả ăn.)

Từ đồng nghĩa

• Lấy: (từ thuần Việt, thông dụng hơn).
• Dùng: Sử dụng.
• Dụng: (từ Hán Việt).

Lưu ý

• Từ "dĩ" với nghĩa động từ ("lấy, dùng") rất ít khi được dùng độc lập trong tiếng Việt hiện đại. Nó chủ yếu tồn tại và được hiểu thông qua các thành ngữ, tục ngữ, hoặc các cụm từ cố định có nguồn gốc Hán Việt (như các ví dụ trên).
• Trong hầu hết các trường hợp, người nói tiếng Việt hiện đại sẽ dùng từ "lấy" hoặc "dùng" thay thế. Việc sử dụng "dĩ" mang tính chất trang trọng, cổ điển hoặc học thuật.