Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Phần gốc của cây, thường là cây to và sống lâu năm: "Cội" chỉ phần gốc rễ vững chãi, lâu đời của một cây, thường gắn với hình ảnh cổ kính, kiên cố.
   • Nguồn gốc, cội nguồn: "Cội" còn được dùng theo nghĩa bóng để chỉ nguồn gốc, tổ tiên, nơi bắt đầu của một dòng họ, truyền thống hay sự vật.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Ngồi nghỉ dưới cội bàng cổ thụ. (Ngồi nghỉ dưới gốc cây bàng cổ thụ.)
  • Cội thông già in bóng xuống mặt hồ. (Gốc thông già in bóng xuống mặt hồ.)
  • Chim lạc bầy thương cây nhớ cội. (Chim lạc đàn thương cây nhớ gốc. - Thành ngữ)
  • Dù đi đâu cũng nhớ về cội nguồn. (Dù đi đâu cũng nhớ về nguồn gốc.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Cội nguồn": dùng để chỉ nguồn gốc sâu xa, tổ tiên, nơi bắt đầu.

  • Tìm hiểu cội nguồn lịch sử dân tộc. (Tìm hiểu nguồn gốc lịch sử của dân tộc.)

• "Bám cội": nghĩa đen là bám vào gốc cây, nghĩa bóng chỉ sự gắn bó, không rời xa nguồn gốc.

  • Lá rụng về cội, người xa quê nhớ bám cội mà sống. (Lá rụng về gốc, người xa quê nhớ gắn bó với nguồn cội mà sống.)

Biến thể và từ liên quan

• Gốc (danh từ): có nghĩa tương tự "cội", chỉ phần gốc cây hoặc nguồn gốc, nhưng phổ biến và đa dạng ngữ cảnh sử dụng hơn.
• Căn cội (danh từ): nhấn mạnh đến nguồn gốc, gốc rễ sâu xa.
  • Con người ta phải biết rõ căn cội của mình. (Con người ta phải biết rõ nguồn gốc của mình.)
• Cội rễ (danh từ): từ ghép nhấn mạnh tính chất gốc rễ, nền tảng vững chắc.
  • Vấn đề đã ăn sâu vào cội rễ. (Vấn đề đã ăn sâu vào gốc rễ.)

Từ đồng nghĩa

• Gốc: phần dưới cùng của thân cây; nguồn gốc.
• Nguồn cội: nguồn gốc, tổ tiên.
• Căn nguyên: nguyên nhân sâu xa, gốc rễ (thường dùng cho vấn đề, bệnh tật).

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Chim có tổ, người có tông" / "Cây có cội, nước có nguồn": thành ngữ nhắc nhở phải nhớ đến nguồn gốc, tổ tiên của mình.
• "Lá rụng về cội": ví sự trở về nơi bắt đầu, quê hương, nguồn cội là lẽ tự nhiên.
• "Cao cây ắt động đến cội": làm việc lớn hoặc gây chuyện ắt sẽ ảnh hưởng đến nguồn gốc, gốc rễ.

1. d. Gốc cây to, lâu năm. Cội thông già. Chim lạc bầy thương cây nhớ cội... (cd.).