Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Loại cỏ dùng để lợp mái nhà: "Gianh" là một loại cỏ cao, thân cứng, thường được phơi khô và bện lại để làm vật liệu lợp mái nhà, tạo thành những mái nhà tranh truyền thống.
   • Vật liệu từ loại cỏ đó: Bản thân từ "gianh" cũng có thể chỉ những tấm lợp, những mảng vật liệu đã được chế tác từ loại cỏ này.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Ngôi nhà gianh đơn sơ nép mình dưới chân núi. (Ngôi nhà lợp bằng cỏ gianh đơn sơ nép mình dưới chân núi.)
  • Ông lão gánh một bó gianh về để sửa lại mái nhà. (Ông lão gánh một bó cỏ gianh về để sửa lại mái nhà.)
  • Mái gianh tỏa ra hương thơm dìu dịu của cỏ khô. (Mái lợp bằng cỏ gianh tỏa ra hương thơm dìu dịu của cỏ khô.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Nhà gianh": chỉ ngôi nhà có mái được lợp bằng cỏ gianh, thường gắn liền với hình ảnh thanh bình, mộc mạc của làng quê Việt Nam xưa.
  • Cuộc sống trong căn nhà gianh thật bình yên và giản dị.
• "Gianh vách đất": cụm từ mô tả kiến trúc đơn sơ, truyền thống với mái lợp cỏ gianh và tường làm bằng đất.
  • Thuở xưa, nhiều gia đình sống trong những căn nhà gianh vách đất.

Biến thể và từ gần giống

• Tranh: Đây là từ đồng nghĩa phổ biến với "gianh". Trong nhiều ngữ cảnh, "tranh" và "gianh" có thể dùng thay thế cho nhau để chỉ cùng một loại cỏ và công dụng.
  • Cỏ tranh cũng có nghĩa tương tự như cỏ gianh.
• Mái tranh: Cách nói phổ biến hơn để chỉ mái nhà lợp bằng loại cỏ này.
• Nhà tranh: Cách nói phổ biến hơn để chỉ ngôi nhà có mái lợp bằng cỏ gianh/tranh.

Từ đồng nghĩa

• Tranh: (như đã giải thích ở trên).
• Cỏ lợp: từ chung để chỉ các loại cỏ dùng làm vật liệu lợp mái.

Thành ngữ liên quan

• "Tắt đèn nhà ngói cũng như nhà gianh": Thành ngữ này ý nói trong bóng tối, sự khác biệt bề ngoài (như giàu nghèo, sang hèn) không còn quan trọng, mọi thứ đều như nhau. Nó dùng hình ảnh "nhà gianh" (nhà tranh, đơn sơ) đối lập với "nhà ngói" (nhà kiên cố, khá giả).
  • Đừng so đo nữa, tắt đèn nhà ngói cũng như nhà gianh thôi.

1. d. X. Tranh: Nhà gianh vách đất.