gian

Thân thiện

Một ngôi nhà nhỏ có ba gian với mái ngói đỏ.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Khoảng không, phần được ngăn ra trong một kiến trúc: Chỉ một đơn vị không gian trong ngôi nhà, được xác định bởi các vì kèo hoặc vách ngăn.
   • Phạm vi, không gian trừu tượng: Chỉ một lĩnh vực, một khoảng thời gian, hoặc thế giới nào đó.

2. Tính từ:

   • Giả dối, xảo quyệt, không ngay thẳng: Dùng để miêu tả tính cách, hành động lừa lọc, không chân thật.
   • Thuộc về kẻ xấu, phi nghĩa: Liên quan đến những điều trái với lẽ phải, đạo đức.

3. Danh từ (nghĩa phái sinh từ tính từ):

   • Kẻ gian, người xấu: Chỉ một cá nhân có hành vi lừa đảo, phản bội.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (chỉ không gian kiến trúc):

  • Ngôi nhà tranh ấy chỉ có ba gian.
  • Gian giữa thường dùng để thờ cúng tổ tiên.

• Danh từ (chỉ phạm vi trừu tượng):

  • Chuyện gian nan mới lộ rõ người trung thành. (Ở đây "gian nan" là một từ ghép, "gian" góp phần tạo nghĩa cho khoảng thời gian khó khăn).
  • Anh ấy sống tách biệt với thế gian.

• Tính từ:

  • Hắn ta là một kẻ gian manh, không thể tin được.
  • Mưu kế gian xảo ấy cuối cùng cũng bị bại lộ.

• Danh từ (chỉ người):

  • Trừ gian diệt bạo là nhiệm vụ của người anh hùng.

Các cách sử dụng nâng cao

• "gian" trong các từ Hán Việt: Thường đóng vai trò yếu tố cấu tạo từ, mang nghĩa "ở giữa" hoặc "thuộc về thế giới/phạm vi".
  • Trung gian (đứng ở giữa, làm môi giới).
  • Nhân gian (cõi người, thế giới con người).
  • Không gian (khoảng mênh mông có thể chứa đựng vật chất).

Biến thể và từ liên quan

• Gian dối (tính từ): Lừa lọc, không thật thà.
• Gian ác (tính từ): Vừa xảo quyệt vừa độc ác.
• Gian phòng (danh từ): Căn phòng (từ này ít dùng trong hiện đại, thường dùng "căn phòng").
• Gian nan (tính từ): Khó khăn, vất vả (từ ghép, "gian" ở đây gợi ý về một quãng đường/không gian đầy chướng ngại).
• Gian thần (danh từ): Bề tôi phản bội, không trung thành.

Từ đồng nghĩa

• Với nghĩa "dối trá" (tính từ): Xảo trá, man trá, dối gian, lừa lọc.
• Với nghĩa "kẻ xấu" (danh từ): Kẻ xảo, kẻ bất lương, phản nghịch.
• Với nghĩa "phần nhà" (danh từ): Căn, buồng, phòng (tùy ngữ cảnh).

Từ trái nghĩa

• Với nghĩa "dối trá": Ngay thẳng, chân thật, thật thà, lương thiện.
• Với nghĩa "kẻ xấu": Người ngay, người lương thiện, trung thần.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• Ngay gian đối lập: Chỉ sự đối lập rõ ràng giữa kẻ xấu và người tốt.
  • Ở đời, ngay gian lẫn lộn, cần phải tỉnh táo.
• Gian nan mới hiểu lòng người: Hoàn cảnh khó khăn mới thử thách được bản chất con người.
• Gian hùng nan biện: Khó phân biệt được anh hùng thực sự và kẻ gian hùng (kẻ dùng mưu mô để đạt mục đích).

Học thuật

1. 1 I. dt. 1. Từng đơn vị căn nhà nhỏ: một gian nhà án gian. 2. Phần trong nhà ngăn cách bởi hai vì, hoặc hai bức phên, tường: Nhà ba gian hai chái. II. 1. Giữa, khoảng giữa: trung gian 2. Trong một phạm vi nhất định: dân gian dương gian không gian nhân gian thế gian thời gian thời gian biểu trần gian.
2. 2 I. tt. Dối trá, lừa lọc: mưu gian người ngay kẻ gian. II. dt. Kẻ dối trá, lừa lọc: giết giặc trừ gian.