nghê

Thân thiện

Một con nghê bằng đá được tạc trên đỉnh cột trụ cổ.

Định nghĩa

1. Danh từ (từ cũ):
   • Sư tử con: Một sinh vật trong truyền thuyết, thường được mô tả có hình dáng giống sư tử non.
   • Vật trang trí kiến trúc: Hình tượng con nghê thường được chạm khắc, đúc tượng để trang trí trên các cột trụ, bệ đá, nắp đỉnh đồng (như đỉnh hương, lư hương) trong các công trình kiến trúc cổ truyền thống của Việt Nam.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Trên nắp chiếc đỉnh đồng cổ có tạc hình một con nghê. (Trên nắp chiếc đỉnh đồng cổ có chạm khắc hình một con nghê.)
  • Hai cột trụ cổng đình được chạm nổi đôi nghê rất tinh xảo. (Hai cột trụ cổng đình được chạm nổi đôi nghê rất tinh xảo.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Nghê" trong văn hóa dân gian: Hình tượng nghê thường được coi là linh vật canh giữ, bảo vệ, mang ý nghĩa trấn trạch, xua đuổi tà ma, mang lại điềm lành. Nó là một biểu tượng thuần Việt, khác với sư tử (tượng trưng cho quyền uy) có nguồn gốc từ văn hóa ngoại lai.
  • Con nghê đá ngồi canh giữ trước cửa đền thờ. (Con nghê đá ngồi canh giữ trước cửa đền thờ.)

Biến thể và từ gần giống

• Lân: Một linh vật khác trong bộ tứ linh (Long, Lân, Quy, Phụng), thường bị nhầm lẫn với nghê nhưng có nguồn gốc và đặc điểm khác.
• Sư tử: Linh vật có nguồn gốc từ văn hóa ngoại lai (Ấn Độ, Trung Hoa), thường tượng trưng cho sức mạnh và quyền uy, khác với nghê thuần Việt.
• Kỳ lân: Cách gọi khác của lân, một linh vật trong truyền thuyết.

Từ đồng nghĩa

• Sư tử con (nghĩa đen, nhưng ít dùng vì không diễn tả hết ý nghĩa văn hóa của "nghê").
• Linh vật canh giữ (cách giải thích chức năng).

Lưu ý về từ ngữ

• Từ "nghê" ngày nay chủ yếu được dùng trong ngữ cảnh nói về di sản văn hóa, kiến trúc cổ, điêu khắc truyền thống. Đây là một từ Hán Việt cổ, ít xuất hiện trong ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày.
• Cần phân biệt rõ "nghê" (linh vật thuần Việt, thường được tạo tác trong kiến trúc đình, chùa, miếu cổ) với các linh vật khác như "sư tử" (ngoại lai, thường thấy ở đền, chùa ảnh hưởng văn hóa Trung Hoa) hay "lân" (trong múa lân, thuộc bộ tứ linh).

Học thuật

1. d. Sư tử con, thường tạc hình ở trên các cột trụ hay trên nắp đỉnh đồng (cũ).