Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Đường nhỏ và hẹp trong làng xóm, phố phường: Chỉ lối đi hẹp, thường là đường công cộng nối giữa các ngôi nhà hoặc dẫn vào một khu vực dân cư.
   • Cổng vào sân nhà (cũ, hoặc phương ngữ): Chỉ lối ra vào chính của một khu đất, thường có cửa, dẫn từ đường lớn vào sân nhà.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Nhà tôi nằm trong một con ngõ nhỏ rất yên tĩnh.
  • Trẻ con trong ngõ thường tụ tập chơi đá bóng vào buổi chiều.
  • Ông ấy đứng đợi ở đầu ngõ.
  • Cổng ngõ nhà bà ấy được làm bằng gỗ rất đẹp. (nghĩa cũ/phương ngữ)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đường ngang ngõ tắt": Chỉ những lối đi nhỏ, ngắn, tắt ngang để đi nhanh hơn. Thường dùng để ví von về những cách thức, con đường không chính thống hoặc nhanh chóng.
  • Muốn đến chợ nhanh thì phải đi đường ngang ngõ tắt.
• "Trong nhà chưa tỏ, ngoài ngõ đã tường" (thành ngữ): Việc trong nhà chưa biết thì người ngoài đường đã biết rồi. Ý chỉ tin tức lan truyền rất nhanh ra bên ngoài.
  • Chuyện của hai đứa nó, trong nhà chưa tỏ ngoài ngõ đã tường rồi.

Biến thể và từ gần giống

• Hẻm (danh từ): Từ gần nghĩa, chỉ lối đi nhỏ và hẹp giữa các nhà, phổ biến hơn ở miền Nam Việt Nam.
  • Nhà anh ấy ở trong một con hẻm cụt.
• Ngách (danh từ): Ngõ nhỏ, thường là nhánh phụ hoặc sâu hơn bên trong một con ngõ.
  • Quán cà phê nằm sâu trong một cái ngách.

Từ đồng nghĩa

• Lối: Đường đi nhỏ, hẹp.
• Đường nhỏ: Cách nói chung về con đường có kích thước nhỏ.

Các cụm từ liên quan

• Hết ngõ nói (cụm từ cố định, phương ngữ): Hết cách nói, không còn lời nào để biện minh hoặc giải thích; tình thế đã đến mức cùng cực.
  • Lỗi lầm rành rành như vậy thì hết ngõ nói rồi.
• Đầu ngõ: Vị trí bắt đầu của một con ngõ, nơi giao với đường lớn.
  • Cửa hàng tạp hóa nằm ngay đầu ngõ.
• Ngõ cụt: Con ngõ không có lối ra, chỉ có một lối vào.
  • Anh đi nhầm vào một ngõ cụt rồi, phải quay xe lại thôi.

Thành ngữ liên quan

• "Trong nhà chưa tỏ, ngoài ngõ đã tường": (Như đã giải thích ở mục trên).

1. d. 1 Đường nhỏ và hẹp trong làng xóm, phố phường. Ngõ phố. Đường ngang ngõ tắt. 2 (cũ, hoặc ph.). Cổng vào sân nhà. Bước ra khỏi ngõ. Trong nhà chưa tỏ ngoài ngõ đã tường (tng.).