Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Ở trạng thái mềm, nhũn, không còn giòn hoặc cứng như ban đầu, thường do bị ẩm hoặc hơi nước: Dùng để miêu tả đồ ăn, đặc biệt là đồ khô, giòn, khi bị mất độ giòn vì hơi ẩm.
   • Ở trạng thái uể oải, thiếu sức sống, mất hết hăng hái, phấn chấn: Dùng để miêu tả trạng thái tinh thần hoặc tâm trạng của một người khi bị thất vọng, mệt mỏi hoặc gặp chuyện không vui.

Ví dụ sử dụng

• Nghĩa 1 (Vật chất):

  • Bánh phồng tôm để lâu ngoài không khí ẩm sẽ bị ỉu.
  • Mớ rau sau một ngày héo đã ỉu hết, không còn tươi xanh nữa.

• Nghĩa 2 (Tinh thần):

  • Nghe tin dự án bị hủy, cả nhóm ỉu hẳn đi, không ai nói câu nào.
  • Cậu bé vốn nghịch ngợm là thế, hôm nay lại ngồi ỉu một góc, chắc có chuyện buồn.

Các cách sử dụng nâng cao

• "ỉu xìu": Mức độ cao hơn của "ỉu", nhấn mạnh sự mềm nhũn hoặc sự ủ rũ, chán nản đến mức tột độ.

  • Bánh mì sandwich để qua đêm ỉu xìu, ăn mất ngon.
  • Sau trận thua thảm, tinh thần các cầu thủ ỉu xìu.

• "ỉu như chuối chín": Thành ngữ so sánh, ví sự mềm nhũn hoặc sự ủ rũ với trái chuối chín quá mềm.

  • Đi mưa về, đống tài liệu giấy ỉu như chuối chín.
  • Chờ đợi cả buổi mà không được gặp, anh ta về nhà với bộ dạng ỉu như chuối chín.

Biến thể và từ gần giống

• Ủ rũ (tính từ): Chán nản, buồn bã, thiếu sức sống (gần nghĩa với "ỉu" về mặt tinh thần).
• Nhũn (tính từ): Mềm ra, không còn nguyên hình dạng cứng ban đầu (gần nghĩa với "ỉu" về mặt vật chất).
• Xìu (tính từ): Thường đi kèm với "ỉu" thành "ỉu xìu", nhấn mạnh trạng thái.

Từ đồng nghĩa

• Vật chất: Nhũn, mềm oặt, bở.
• Tinh thần: Uể oải, chán nản, thất vọng, ủ rũ, buồn bã.

Các cụm từ liên quan

• Làm ỉu lòng: Làm cho ai đó mất hứng, nản lòng.
  • Lời phê bình gay gắt của giáo viên đã làm ỉu lòng cậu học trò.
• Ỉu đi: Trở nên ỉu (thường dùng cho tinh thần).
  • Thấy đối thủ mạnh quá, tinh thần đội nhà ỉu đi trông thấy.

Thành ngữ liên quan

• Ỉu như cà pháo giã đôi: Nhấn mạnh sự mềm nhũn, nát bét (vật chất) hoặc sự ủ rũ, thiếu sức sống (tinh thần) một cách rõ rệt.
  • Sau trận ốm, người anh ấy ỉu như cà pháo giã đôi.

1. tt 1. Không giòn nữa vì thấm hơi ẩm: Bánh quế mà ỉu thì chẳng ngon nữa. 2. Không hăng hái nữa: Nó thi trượt, nên ỉu rồi.