bửng

Người nông dân nhấc một bửng đất lên để trồng cây mới.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Một mảng đất cứng, thường có hình khối, được cắt hoặc đào lên cùng với rễ cây: "bửng" chỉ phần đất dính liền với rễ cây khi nhổ hoặc đào cây lên để di chuyển.
   • Tấm ván đứng ở phía sau hoặc hai bên thùng xe (xe ngựa, xe bò, xe kéo) để chắn hàng: "bửng" là bộ phận của xe thồ, xe kéo có thể tháo ra để xếp hoặc dỡ hàng hoá.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (mảng đất):

  • Khi đánh cây đi trồng, phải giữ nguyên cả bửng đất để cây dễ sống. (Phần đất bao quanh rễ giúp cây thích nghi tốt hơn.)
  • Bửng đất này nặng quá, một người không khiêng nổi. (Mảng đất cứng và lớn dính theo rễ cây rất nặng.)

• Danh từ (tấm chắn xe):

  • Hàng nhiều quá, phải hạ bửng sau xe xuống mới chất lên được. (Cần hạ tấm chắn phía sau để xếp hàng.)
  • Bửng xe bị long mộng, cần đóng lại cho chắc. (Tấm ván chắn bên hông xe bị lỏng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đánh bửng": hành động đào hoặc cắt xung quanh gốc cây để lấy lên cùng một mảng đất nguyên vẹn.
  • Muốn cây sống tốt, nên đánh bửng to một chút. (Nên đào lấy một khối đất đủ lớn quanh rễ.)

Biến thể và từ gần giống

• Cục đất: mảnh đất nhỏ, vón lại — thường nhỏ hơn và không nhất thiết dính với rễ cây.
• Tấm chắn: từ tổng quát hơn để chỉ vật dùng để chắn, không đặc trưng cho xe thồ, xe bò.
• Thành xe: phần vách bao quanh thùng xe, có thể cố định.

Từ đồng nghĩa

• Mảng đất (đối với nghĩa thứ nhất): một khoảng đất liền khối.
• Hayon (từ mượn tiếng Pháp, đối với nghĩa thứ hai): tấm chắn phía sau xe có thể hạ xuống.

Thành ngữ liên quan

• Cứng như bửng: ví von chỉ sự cứng cáp, rắn chắc của một vật gì đó.
  • Cục đất phơi nắng khô lại, cứng như bửng. (Mảnh đất khô trở nên rất rắn.)