dợn
Định nghĩa
- Động từ:
- (Mặt nước) chuyển động uốn lên uốn xuống rất nhẹ, tạo thành những đường lượn nhỏ khi bị xao động. Đây là sự chuyển động nhẹ hơn "sóng".
- Danh từ:
- Làn sóng nhỏ, hoặc đường nét lượn sóng nhẹ, mềm mại trên một bề mặt (như mặt nước, vân gỗ, tơ lụa).
Ví dụ sử dụng
- Động từ:
- Gió thổi nhẹ làm mặt hồ dợn lăn tăn. (Mặt hồ dợn những gợn sóng nhỏ li ti.)
- Mặt nước trong vắt, không hề dợn. (Mặt nước phẳng lặng, không có chuyển động gợn sóng nào.)
- Danh từ:
- Mặt gỗ này có những dợn vân rất đẹp. (Tấm gỗ này có những đường vân lượn sóng rất đẹp.)
- Một dợn sóng nhỏ lan ra từ chỗ viên đá rơi xuống. (Một làn sóng nhỏ lan ra từ nơi hòn đá rơi xuống.)
Các cách sử dụng nâng cao
- "dợn sóng": thường dùng để miêu tả hiện tượng mặt nước gợn sóng nhẹ.
- Cơn gió thoảng qua khiến mặt hồ dợn sóng.
- "dợn lên": diễn tả sự xuất hiện của những gợn sóng nhỏ.
- Lòng tôi dợn lên một nỗi buồn mơ hồ. (Nghĩa bóng: Cảm xúc dâng lên nhẹ nhàng, thoáng qua như một gợn sóng.)
Biến thể và từ gần giống
- Gợn (động từ, danh từ): Có nghĩa tương tự "dợn", thường dùng phổ biến hơn. "Dợn" mang sắc thái cổ điển, văn chương hơn.
- Lăn tăn (tính từ): Miêu tả trạng thái có nhiều gợn sóng rất nhỏ và sát nhau.
- Mặt nước lăn tăn vì gió.
- Lượn sóng (động từ): Chuyển động thành từng đợt sóng có hình dáng uốn lượn.
Từ đồng nghĩa
- Gợn (nghĩa cơ bản).
- Lượn (khi nói về đường nét uốn cong mềm mại).
Từ trái nghĩa
- Phẳng lặng (tính từ): hoàn toàn bằng phẳng, không gợn sóng.
- Phẳng phiu (tính từ): rất phẳng, nhẵn.
- Tĩnh lặng (tính từ): yên lặng, không chuyển động (thường dùng cho mặt nước).
Thành ngữ, cụm từ cố định
- Không một dợn sóng: dùng để nhấn mạnh sự phẳng lặng, yên tĩnh tuyệt đối của mặt nước.
- Hồ nước như tấm gương lớn, không một dợn sóng.
-
I đg. (Mặt nước) chuyển động uốn lên uốn xuống rất nhẹ khi bị xao động; gợn. Mặt hồ dợn sóng. Sóng dợn.
-
II d. Làn sóng hoặc, nói chung, đường nét trông như sóng dợn trên một mặt phẳng (thường nói về vân gỗ). Mặt nước phẳng, không một dợn sóng. Mặt gỗ có nhiều dợn.
