não

Thân thiện

Một bác sĩ đang chỉ vào hình ảnh bộ não trên màn hình.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Bộ phận quan trọng nhất của hệ thần kinh trung ương, nằm trong hộp sọ, điều khiển mọi hoạt động của cơ thể: "Não" là cơ quan chứa các tế bào thần kinh, nơi diễn ra các quá trình tư duy, ghi nhớ, cảm xúc và điều khiển các chức năng sống.
   • (Trong y học) Chất xám và chất trắng tạo thành cơ quan này: Dùng để chỉ cấu trúc vật lý của não.

2. Tính từ:

   • Buồn rầu, đau xót, ưu phiền: "Não" diễn tả trạng thái tinh thần nặng nề, buồn bã, thường do ngoại cảnh tác động.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Chấn thương sọ não có thể rất nguy hiểm.
  • Các nhà khoa học đang nghiên cứu cấu trúc và chức năng của não bộ.
  • Bệnh nhân bị chảy máu não cần được cấp cứu ngay lập tức.

• Tính từ:

  • Câu chuyện ấy nghe thật não lòng.
  • Cảnh chia ly khiến lòng người não nề.
  • "Não người" trước cảnh đời cơ cực.

Các cách sử dụng nâng cao

• "não lòng": làm cho lòng dạ buồn bã, đau xót.

  • Tin dữ khiến ai nấy đều não lòng.

• "não nề": (tâm trạng) rất buồn bã, ảm đạm, nặng nề.

  • Sau thất bại, không khí trong phòng thật não nề.

Biến thể và từ liên quan

• Não bộ (dt): từ đồng nghĩa, nhấn mạnh đến cấu trúc và chức năng phức tạp của não.
• Não trạng (dt): trạng thái, tình hình tư tưởng, tinh thần.
• Óc (dt): từ thông dụng hơn, thường dùng thay cho "não" trong nhiều ngữ cảnh đời thường (ví dụ: đau đầu, nhức óc).
• Đầu óc (dt): thường chỉ khả năng suy nghĩ, tư duy (ví dụ: đầu óc minh mẫn).

Từ đồng nghĩa

• Danh từ: Óc, đầu óc, khối óc, chất xám.
• Tính từ: Buồn, sầu, ưu phiền, đau lòng, xót xa.

Các cụm từ liên quan

• Chấn thương sọ não: tổn thương ở hộp sọ và não.
• Tai biến mạch máu não: bệnh lý xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc hoặc vỡ.
• Teo não: tình trạng các tế bào não bị mất đi hoặc suy giảm kích thước.
• Lão hóa não: quá trình suy giảm chức năng não do tuổi tác.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Não cân" (từ cổ): chỉ tình trạng buồn phiền, lo lắng đến mụ mị đầu óc.
• "Não người cữ gió tuần mưa": (thơ Nguyễn Du) diễn tả nỗi buồn, sự xót xa khi thấy người mình thương phải chịu cảnh khổ cực, dãi dầu mưa gió.

Học thuật

1. 1 dt Bộ óc người: Chảy máu não; Nhũn não.
2. 2 tt Buồn rầu, đau xót: Não người cữ gió tuần mưa, một ngày nặng gánh tương tư một ngày (K); Bỗng không mua não, chác sầu nghĩ nao (K).