Định nghĩa

1. Động từ:

   • Tiết kiệm, dùng ít một cách có chủ ý: Hành động sử dụng một cách hạn chế, tiết kiệm tiền bạc, thức ăn hoặc vật chất.
   • Kiêng nể, tránh chạm đến: Hành động tỏ ra kính trọng, cẩn trọng để không đụng chạm, xúc phạm hoặc gây hại đến người khác, đặc biệt là người lớn tuổi hoặc có địa vị.
   • Ngờ đâu, không ngờ rằng: Dùng để diễn tả một sự việc xảy ra ngoài dự tính, ngoài suy đoán ban đầu.
   • Đề phòng, lo xa: Hành động suy tính, chuẩn bị trước cho những tình huống có thể xảy ra trong tương lai, thường là tình huống khó khăn.

2. Trạng từ:

   • Một cách tiết kiệm, dè sẻn: Cách thức thực hiện hành động với sự hạn chế, tiết kiệm.

Ví dụ sử dụng

• Động từ (Tiết kiệm):

  • Gia đình ấy phải dè từng đồng để lo cho con ăn học.
  • Bà cụ ăn dè, để dành phần ngon cho các cháu.

• Động từ (Kiêng nể):

  • Anh ấy biết dè người trên, kính trọng bậc tiền bối.
  • Lời nói phải biết dè trước dè sau, đừng làm mất lòng nhau.

• Động từ (Ngờ đâu):

  • Tưởng anh ta sẽ thua, ai dè lại thắng lớn.
  • Dè đâu cô ấy đã về nước từ tuần trước mà tôi không hay.

• Động từ (Đề phòng):

  • Lúc thành công cũng nên dè lúc thất bại.
  • Phải dè chừng, đề phòng mọi tình huống bất ngờ.

• Trạng từ:

  • Ông ấy tiêu xài rất dè, không bao giờ hoang phí.
  • Hãy chi tiêu dè một chút, tháng này có nhiều khoản phải lo.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Dè chừng": Thận trọng, cảnh giác, để ý phòng ngừa.
  • Phải dè chừng với những lời đường mật của hắn.
• "Dè dặt": Thận trọng, kín đáo, không quá mạnh bạo hoặc lộ liễu.
  • Cô ấy có cử chỉ rất dè dặt khi gặp người lạ.
• "Dè xẻn": Tiết kiệm, dùng rất hạn chế vì ít ỏi.
  • Bà dè xẻn từng hạt gạo trong mùa giáp hạt.

Biến thể và từ gần giống

• Dè sẻn (động từ): Cùng nghĩa với "dè xẻn", chỉ sự tiết kiệm từng chút một.
• Dè dặt (tính từ): Thận trọng, kín đáo.
• Dành dụm (động từ): Để dành, tích cóp (có nghĩa gần với "dè" trong phương diện tiết kiệm).

Từ đồng nghĩa

• Tiết kiệm: Sử dụng một cách hợp lý, không lãng phí (gần nghĩa với nghĩa tiết kiệm của "dè").
• Kính nể: Tôn trọng, kiêng sợ (gần nghĩa với nghĩa kiêng nể của "dè").
• Phòng xa/Đề phòng: Chuẩn bị trước, ngừa trước (gần nghĩa với nghĩa đề phòng của "dè").

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Dè đâu/Ai dè: Cụm từ dùng để bắt đầu một vế câu diễn tả sự việc trái ngược, ngoài dự đoán.
  • Tưởng trời mưa, ai dè lại nắng to.
• Dè bỉu (thường dùng): Tỏ thái độ khinh thường, coi thường (nghĩa phát triển, thường dùng trong khẩu ngữ).
  • Đừng có dè bỉu công việc của người khác.

Thành ngữ liên quan

• Ăn dè nằm sương: Chỉ cuộc sống vất vả, thiếu thốn, phải tiết kiệm từng chút một.
  • Thuở nhỏ, ông đã trải qua những tháng ngày ăn dè nằm sương.
• Dè dặt như cò đứng bờ ao: Ví von về sự thận trọng, dè dặt quá mức.
• Chém tre chẳng dè đầu mặt (Tục ngữ): Phê phán hành động thô bạo, không biết kiêng nể, tôn trọng ai.

1. 1 đgt, trgt. Dùng ít một: Dè tiền để đi nghỉ mát; Ăn dè; Tiêu dè.
2. 2 đgt. Kiêng nể, Không chạm đến: Dè người có tuổi; Chém tre chẳng dè đầu mặt (tng).
3. 3 đgt. Ngờ đâu: Nực cười châu chấu đá xe, tưởng rằng chấu ngã, ai dè xe nghiêng (cd).
4. 4 đgt. Đề phòng: Lúc no phải dè lúc đói.