Định nghĩa

1. Động từ:
   • Ham muốn những điều tầm thường, thấp kém: Chỉ sự thèm muốn, khao khát mang tính bản năng, thường liên quan đến những ham muốn về vật chất, thể xác hoặc lợi ích cá nhân ích kỷ, được xem là thấp hèn so với các giá trị tinh thần cao đẹp.
   • Nuôi dưỡng, chăm sóc cho phát triển: Một nghĩa cổ, ít dùng trong tiếng Việt hiện đại, chỉ hành động nuôi nấng, dạy dỗ (thường dùng trong các từ ghép Hán Việt).

Ví dụ sử dụng

• Động từ (nghĩa ham muốn thấp kém):

  • Văn minh vật chất chỉ mạnh nuôi cho lòng dục. (Sự phát triển của văn minh vật chất chỉ làm cho lòng ham muốn những điều tầm thường thêm mạnh mẽ.)
  • Con người phải biết kiềm chế dục vọng. (Con người cần phải biết kiểm soát những ham muốn bản năng của mình.)

• Động từ (nghĩa nuôi dưỡng - nghĩa cổ):

  • Từ này thường xuất hiện trong các từ ghép Hán Việt như "dục thành" (nuôi nấng cho thành tài).

Các cách sử dụng nâng cao

• "Lòng dục": chỉ ham muốn bản năng, thường là ham muốn nhục dục.

  • Anh ta bị lòng dục chi phối. (Anh ta bị sự ham muốn bản năng điều khiển.)

• "Dục vọng": danh từ chỉ những ham muốn, thèm khát mạnh mẽ, thường mang nghĩa tiêu cực.

  • Dục vọng về quyền lực khiến họ mù quáng. (Sự thèm khát quyền lực khiến họ không còn tỉnh táo.)

Biến thể và từ liên quan

• Dục vọng (danh từ): lòng ham muốn mạnh mẽ, thường theo hướng xấu.
• Tham dục (danh từ): lòng tham và ham muốn (thường là nhục dục).
• Nhục dục (danh từ): ham muốn về tình dục, xác thịt.
• Dục tình (danh từ): tình cảm ham muốn, thường chỉ tình dục.
• Dục giới (danh từ): trong Phật giáo, chỉ cõi giới của chúng sinh còn đầy ham muốn.
• Dục thành (động từ, cổ): nuôi dưỡng cho thành tài.

Từ đồng nghĩa

• Ham muốn: mong muốn, thèm khát (nghĩa rộng hơn, có thể trung tính hoặc tiêu cực).
• Thèm khát: mong muốn rất mãnh liệt.
• Khao khát: mong muốn thiết tha (thường dùng cho nghĩa tích cực).

Từ trái nghĩa

• Vô dục: không có ham muốn (thường trong đạo Phật).
• Thanh cao: trong sáng, cao thượng, không vướng ham muốn tầm thường.
• Giải thoát: sự tự do, thoát khỏi ràng buộc của ham muốn.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Dục tốc bất đạt": (Thành ngữ Hán Việt) Muốn nhanh thì không đạt được, ý nói làm việc gì nóng vội, chỉ muốn nhanh chóng thì thường không thành công.
• "Lục căn thanh tịnh": (Khái niệm Phật giáo) Sáu giác quan (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không bị nhiễm bởi dục (ham muốn) và trần cảnh.

1. đgt. Ham muốn những điều tầm thường: Văn minh vật chất chỉ mạnh nuôi cho lòng dục (HgĐThuý).