kẻ

Thân thiện

Một kẻ lạ mặt đang đứng ở góc đường.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Người, cá nhân (thường mang sắc thái khinh miệt, xem thường hoặc không xác định rõ): Từ dùng để chỉ một người nào đó, thường trong ngữ cảnh tiêu cực, phê phán hoặc khi danh tính chưa được biết rõ.
   • Người thuộc về một địa phương, vùng miền cụ thể (từ cổ): Trong văn chương cổ, dùng trước tên địa phương để chỉ người đến từ nơi đó.

2. Động từ:

   • Vẽ, kéo một đường thẳng lên bề mặt: Hành động dùng dụng cụ (như bút, thước) để tạo ra một hoặc nhiều đường thẳng trên giấy, vải hay bề mặt khác.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Kẻ đó đã lấy cắp ví của tôi. (Chỉ một người cụ thể nhưng với thái độ khinh miệt.)
  • Trong xã hội có kẻ giàu, người nghèo. (Chỉ những hạng người, loại người khác nhau.)
  • "Em là con gái kẻ Đằng..." (Ca dao - chỉ người thuộc vùng Đằng.)

• Động từ:

  • Cô giáo yêu cầu học sinh kẻ vở trước khi viết. (Hành động vẽ các dòng kẻ.)
  • Anh ấy kẻ một đường thẳng chia đôi tờ giấy. (Hành động vẽ một đường.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "kẻ ra mặt": tỏ rõ thái độ, bộc lộ bản chất (thường xấu).
  • Sau khi giàu có, hắn bắt đầu kẻ ra mặt kiêu ngạo.
• "kẻ ăn người ở": chỉ toàn bộ những người giúp việc trong một gia đình.
  • Gia đình quý tộc ngày xưa thường có đông kẻ ăn người ở.
• "kẻ hầu người hạ": những người phục vụ, nô bộc (từ cổ).
  • Trong cung điện, kẻ hầu người hạ tấp nập.

Biến thể và từ gần giống

• Kẻ giấy (động từ + danh từ): hành động vẽ các dòng kẻ lên giấy.
  • Công việc chuẩn bị bao gồm kẻ giấy và mài mực.
• Kẻ vạch (động từ + danh từ): hành động vẽ một vạch, một đường chỉ dẫn hoặc phân chia.
• Kẻ sĩ (danh từ): từ Hán Việt, chỉ người có học thức, trí thức (không mang sắc thái tiêu cực như "kẻ" đơn lẻ).
  • Tầng lớp kẻ sĩ rất được trọng vọng thời phong kiến.

Từ đồng nghĩa

• Danh từ:
  • Tên: thường dùng với sắc thái khinh miệt mạnh hơn.
  • Gã: chỉ người đàn ông với sắc thái suồng sã, khinh thường.
  • Kẻ (nghĩa cổ, chỉ địa phương): người, dân.
• Động từ:
  • Vạch: vẽ một đường ngắn, thường bằng một nét nhanh.
  • Kéo (một đường): nhấn mạnh đến động tác tạo đường thẳng.

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Kẻ vào: vẽ, ghi vào bên trong một khu vực đã được chia ô, kẻ sẵn.
  • Hãy kẻ đáp án vào ô trống.
• Kẻ lên: vẽ các đường lên trên một bề mặt.
  • Kẻ lên bảng cho cả lớp cùng nhìn.

Thành ngữ liên quan

• Kẻ cắp gặp bà già: ám chỉ kẻ xảo quyệt gặp phải người còn xảo quyệt, giàu kinh nghiệm hơn.
  • Hắn định lừa bà nhưng không ngờ kẻ cắp gặp bà già.
• Kẻ tám lạng, người nửa cân: chỉ hai bên ngang tài ngang sức, không ai kém ai (lạng và cân là đơn vị đo khối lượng cũ, 8 lạng = nửa cân).
  • Hai đội thi đấu quả là kẻ tám lạng, người nửa cân.

Học thuật

1. dt 1. Từ chỉ một người nhưng chưa rõ là ai: Kẻ nào vứt rác ra đường sẽ bị phạt. 2. Từ đặt trước danh từ chỉ địa phương: Em là con gái kẻ Đằng, bên Tề, bên Sở biết rằng theo ai (cd).