Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Nước mắt: Chỉ chất lỏng tiết ra từ mắt khi khóc, thường dùng trong văn chương cổ.
   • Giống cá biển: Một loài cá biển có hình dáng giống con lươn.

2. Động từ:

   • Nhờ vả, làm phiền, gây ra sự lôi thôi: Hành động phải cầu cạnh, làm phiền hoặc gây rắc rối cho người khác vì một việc gì đó.
   • Chết (dùng cho cá voi): Trạng thái sinh vật (cá voi) không còn sự sống.

3. Tính từ:

   • Chết (dùng cho cá voi): Mô tả trạng thái cá voi đã chết.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Lụy tuôn rơi. (Nước mắt chảy dài.)
  • Con lụy sống ở vùng biển sâu. (Giống cá lụy sống ở vùng biển sâu.)

• Động từ:

  • Có việc khó khăn phải lụy đến bạn. (Gặp việc khó khăn nên phải nhờ vả đến bạn.)
  • Cách sông nên phải lụy đò. (Vì có sông ngăn cách nên phải phiền đến chuyến đò.)
  • Cá ông lụy dạt vào bờ. (Cá voi chết dạt vào bờ.)

• Tính từ:

  • Ngư dân phát hiện một con cá ông lụy. (Ngư dân phát hiện một con cá voi chết.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Để lụy cho...": Gây ra tai họa, điều không may cho ai đó.

  • Để lụy cho gia đình. (Gây ra tai họa cho gia đình.)

• "Phải lụy": Buộc phải nhờ cậy, phiền đến ai.

  • Bởi chưng trời tối luỵ cô bán dầu. (Bởi vì trời tối nên phải phiền đến cô bán dầu.)

Biến thể và từ gần giống

• Lệ lụy (động từ): Phụ thuộc, bị ràng buộc một cách tiêu cực.

  • Không nên lệ lụy vào người khác. (Không nên phụ thuộc vào người khác.)

• Lụy phiền (động từ): Làm phiền, gây rắc rối (từ ghép, nghĩa mạnh hơn).

  • Xin đừng lụy phiền đến họ nữa. (Xin đừng làm phiền họ nữa.)

Từ đồng nghĩa

• Nước mắt (danh từ): Lệ.
• Nhờ vả (động từ): Cầu cạnh, phiền.
• Chết (động từ/tính từ): Từ trần, qua đời (nhưng "lụy" chỉ dùng riêng cho cá voi).

Từ trái nghĩa

• Tự lập (động từ): Không cần nhờ vả.
• Sống (động từ): Sinh tồn (đối nghĩa với "lụy" khi chỉ cái chết của cá voi).

Lưu ý sử dụng

• Từ "lụy" với nghĩa và ngày nay ít dùng trong khẩu ngữ thông thường, chủ yếu xuất hiện trong văn chương, ca dao, tục ngữ hoặc lối nói cổ.
• Nghĩa là một cách dùng đặc biệt, chủ yếu trong cộng đồng ngư dân và vùng biển.
• Khi dùng với nghĩa tiêu cực (gây tai họa), thường đi kèm với giới từ "cho".

1. X. d. Nước mắt: Lụy tuôn rơi.
2. d. Giống cá biển trông như con lươn.
3. đg. Nhờ vả, làm phiền, làm lôi thôi: Cách sông nên phải lụy đò, Bởi chưng trời tối luỵ cô bán dầu. (cd).
4. t. Nói cá voi chết: Cá ông lụy.