Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Đơn vị hành chính của một nước, dưới cấp trung ương và trên cấp huyện: Một tỉnh bao gồm nhiều huyện, thị xã, thành phố trực thuộc.
   • Tỉnh lỵ (nói tắt): Chỉ trung tâm hành chính, thường là thành phố hoặc thị xã, nơi đặt các cơ quan đầu não của tỉnh.
   • Cơ quan hành chính cấp tỉnh: Chỉ bộ máy chính quyền, ủy ban nhân dân hoặc các cơ quan chức năng thuộc cấp tỉnh.

2. Tính từ:

   • Ở trạng thái sáng suốt, nhận thức rõ ràng, không mê muội hoặc mơ hồ: Trái nghĩa với "mê", "loạn".
   • Thức dậy, thoát khỏi trạng thái ngủ hoặc bất tỉnh: Chuyển từ trạng thái vô thức sang có ý thức.
   • Hết trạng thái say (rượu, thuốc...): Trở lại trạng thái bình thường sau khi bị ảnh hưởng bởi chất kích thích.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Tỉnh Thừa Thiên Huế có di sản văn hóa thế giới.
  • Gia đình tôi chuyển từ nông thôn lên tỉnh để sinh sống và làm việc.
  • Công văn này do tỉnh ban hành và các huyện phải nghiêm túc thực hiện.

• Tính từ:

  • Dù bị thương nặng, anh ấy vẫn rất tỉnh và có thể mô tả lại sự việc.
  • Tôi tỉnh giấc lúc nửa đêm vì tiếng động lạ.
  • Uống tách trà nóng giúp anh ấy tỉnh rượu nhanh hơn.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Tỉnh như sáo": Rất tỉnh táo, sáng suốt (thường dùng với ý mỉa mai hoặc so sánh).

  • Nó nói nó buồn ngủ, nhưng nhìn lại tỉnh như sáo.

• "Tỉnh ngộ": (Thường dùng trong văn chương, tôn giáo) Thức tỉnh, nhận ra chân lý sau một thời gian mê muội.

  • Sau biến cố, anh ta bỗng tỉnh ngộ và quyết định thay đổi cuộc đời.

• "Tỉnh bơ": Tỏ ra rất bình tĩnh, thản nhiên, không nao núng trước một sự việc đáng lẽ phải xúc động hoặc lo lắng.

  • Mọi người đều hoảng loạn, chỉ có nó là ngồi tỉnh bơ.

Biến thể và từ gần giống

• Tỉnh lẻ (danh từ): Chỉ các tỉnh nói chung, phân biệt với các thành phố trực thuộc trung ương lớn.
• Tỉnh thành (danh từ): Chỉ chung các đơn vị hành chính cấp tỉnh và thành phố.
• Tỉnh táo (tính từ): Ở trạng thái minh mẫn, sáng suốt, có khả năng phán đoán tốt.
• Tỉnh thức (động từ): Có ý thức, sống và nhận biết một cách trọn vẹn trong hiện tại.

Từ đồng nghĩa

• Danh từ: Địa phương, khu vực (trong một số ngữ cảnh).
• Tính từ (với nghĩa sáng suốt): Sáng suốt, minh mẫn, sáng mắt.
• Tính từ (với nghĩa thức dậy): Thức, hồi tỉnh.
• Tính từ (với nghĩa hết say): Hồi phục, khỏe lại (trong ngữ cảnh cụ thể).

Từ trái nghĩa

• Danh từ: Thành phố trực thuộc trung ương (như Hà Nội, TP.HCM - khi so sánh về cấp hành chính).
• Tính từ: Mê, bất tỉnh, lơ mơ, say, mụ đi.

Thành ngữ liên quan

• "Chết đuối vớ được cọc" (có liên quan đến nghĩa "tỉnh" là thức dậy/thoát hiểm): May mắn thoát khỏi tình thế nguy hiểm.
• "Ngủ say tỉnh dậy là ngày": Chỉ giấc ngủ sâu và dài, khi tỉnh dậy đã sang ngày mới.

1. d. 1. Đơn vị hành chính của một nước, gồm có nhiều huyện : Tỉnh Vĩnh Phú ; Tỉnh Sông Bé. 2. "Tỉnh lỵ" nói tắt : Lên tỉnh mua hàng. 3. Cơ quan hành chính của tỉnh : Lệnh của tỉnh đưa về xã.
2. t. 1. Sáng suốt, không mê : Sốt nhiều nhưng vẫn tỉnh. 2. Thức dậy : Tỉnh ra mới biết là mình chiêm bao (K). 3. Hết say : Tỉnh rượu.