Định nghĩa

1. Tính từ:

   • Cao nhất, trên cùng: Chỉ vị trí cao nhất trong một phạm vi, cấp bậc hoặc không gian.
   • Ở phía trên, thuộc phần trên: Chỉ vị trí tương đối so với một điểm tham chiếu, thường là cao hơn.

2. Động từ (khẩu ngữ):

   • Nhảy lên, trèo lên, ngồi lên một vật gì đó: Hành động di chuyển lên một vị trí cao hơn một cách nhanh chóng, đôi khi có tính chất bất ngờ.
   • Dâng lên, trình lên (một cách trang trọng, kính cẩn): Hành động đưa một vật (thường là văn bản, tấu trình) lên cho người có địa vị cao hơn.

3. Danh từ (dạng rút gọn):

   • "Thượng thư" nói tắt: Cách gọi tắt trang trọng dành cho một vị quan Thượng thư thời phong kiến.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:

  • Căn phòng ở tầng thượng có view rất đẹp. (Căn phòng ở tầng cao nhất có tầm nhìn rất đẹp.)
  • Làng thượng nằm ở sườn núi phía trên. (Làng phía trên nằm ở sườn núi phía trên.)

• Động từ:

  • Đứa trẻ nghịch ngợm thượng lên bàn. (Đứa trẻ nghịch ngợm nhảy lên bàn.)
  • Quan lại thượng sớ lên nhà vua. (Quan lại dâng sớ lên nhà vua.)

• Danh từ:

  • Cụ thượng vừa mới về hưu. (Cụ thượng thư vừa mới về hưu.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Thượng đế": Đấng tối cao, đấng sáng tạo trong một số tôn giáo.

  • Họ tin vào sự sắp đặt của thượng đế. (Họ tin vào sự sắp đặt của đấng tối cao.)

• "Thượng lộ bình an": Lời chúc an toàn, thuận lợi cho người lên đường.

  • Chúc anh thượng lộ bình an. (Chúc anh lên đường bình an.)

• "Thượng tôn pháp luật": Tôn trọng và đặt pháp luật lên vị trí tối cao.

  • Mọi công dân phải có tinh thần thượng tôn pháp luật. (Mọi công dân phải có tinh thần tôn trọng pháp luật tối cao.)

Biến thể và từ gần giống

• Thượng hạng (tính từ): thuộc loại tốt nhất, cao cấp nhất.

  • Khách sạn này cung cấp dịch vụ thượng hạng. (Khách sạn này cung cấp dịch vụ cao cấp nhất.)

• Thượng cổ (danh từ): thời đại xa xưa nhất.

  • Truyền thuyết này bắt nguồn từ thời thượng cổ. (Truyền thuyết này bắt nguồn từ thời đại xa xưa nhất.)

• Thượng (trong từ ghép Hán Việt): thường mang nghĩa "trên, cao, tốt" như trong: thượng đẳng (bậc trên), thượng vị (vị trí trên), thượng phẩm (phẩm chất cao).

Từ đồng nghĩa

• Cao: có chiều cao lớn (chỉ vị trí).
• Trên: ở vị trí cao hơn so với một vật khác.
• Tối cao: cao nhất, không gì hơn được (thường dùng cho quyền lực, địa vị).

Từ trái nghĩa

• Hạ: thấp, dưới.
• Hạ đẳng: bậc dưới, thấp kém.
• Tiện: thấp hèn.

Thành ngữ liên quan

• Thượng cẳng chân, hạ cẳng tay: (nghĩa đen: trên chân, dưới tay) chỉ sự đánh đập, ẩu đả.

  • Hai đứa trẻ tranh giành đồ chơi đến mức thượng cẳng chân hạ cẳng tay. (Hai đứa trẻ tranh giành đồ chơi đến mức đánh nhau.)

• Trên thuận dưới hòa / Trên kính dưới nhường: Chỉ mối quan hệ hòa thuận, tôn trọng lẫn nhau giữa các thế hệ, cấp bậc. (Từ "trên" ở đây đồng nghĩa với "thượng" trong ngữ cảnh vị thế).

1. I. t. 1. Cao nhất: Gác thượng. 2. ở phía trên: Làng thượng; Xóm thượng. II.đg. 1. Nhảy lên, ngồi lên (thtục): Thằng bé thượng lên bàn. 2. Dâng lên đưa lên trên: Thượng sớ.
2. d. "Thượng thư" nói tắt: Cụ thượng.