đong

Thân thiện

Người nông dân đong thóc vào bao.

Định nghĩa

1. Động từ:
   • Đo lường thể tích của một chất lỏng hoặc chất rời (như gạo, ngô, đậu) bằng một dụng cụ có dung tích chuẩn như cái đấu, cái thưng, cái lít. Hành động này thường để xác định số lượng cần dùng hoặc để mua bán.
   • (Nghĩa mở rộng) Đi mua ngũ cốc, lương thực với số lượng được đo bằng dụng cụ như đấu, thưng. Nghĩa này xuất phát từ việc mua bán truyền thống thường dùng các dụng cụ đong để định lượng.

Ví dụ sử dụng

• (Bà cụ ra chợ mua một đấu gạo.)
• (Người bán hàng múc đỗ đầy vào túi cho khách.)
• (Trước khi nấu cơm, mẹ thường đong gạo bằng cốc.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đong đầy": đong cho đến khi đầy miệng dụng cụ đo lường. Thường dùng trong thành ngữ để chỉ sự đong đếm chính xác, không thiếu.
  • Lòng người không thể đong đầy bằng đấu thưng. (Tấm lòng con người không thể đo lường chính xác bằng đấu, bằng thưng được.)
• "Đong đưa": (từ láy) chỉ chuyển động nhẹ nhàng, lắc lư qua lại. Lưu ý: Đây là một từ láy có nghĩa khác biệt, không phải là biến thể trực tiếp của "đong".
  • Chiếc võng đong đưa trong gió. (Chiếc võng lắc lư nhẹ nhàng trong gió.)

Biến thể và từ liên quan

• Đấu (danh từ): một loại dụng cụ dùng để đong lường thóc gạo ngày xưa, thường làm bằng tre, nứa hoặc gỗ.
• Thưng (danh từ): một đơn vị đo lường cổ, tương đương với một phần mười của một đấu.
• Lường (động từ): đo lường, tính toán. Thường đi đôi với "đong" trong các cụm từ cố định.
• Đo (động từ): xác định độ dài, kích thước, dung tích. "Đong" là một hình thức cụ thể của "đo" (đo thể tích chất lỏng/chất rời).

Từ đồng nghĩa

• Múc (động từ): dùng dụng cụ có hình lòng chảo (như vá, gáo) để lấy chất lỏng hoặc chất rời. "Múc" thiên về hành động lấy ra, còn "đong" nhấn mạnh việc đo lường thể tích.
• Mua (động từ): nghĩa đồng nghĩa khi "đong" được dùng với nghĩa đi mua ngũ cốc.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Khôn ngoan chẳng lại thật thà, Lường thưng tráo đấu chẳng qua đong đầy." (Tục ngữ) Dù có khôn ngoan, lường gạt, tráo đổi đấu thưng đi chăng nữa thì cuối cùng cũng phải đong đầy đủ, không thể thiếu. Khuyên người ta nên sống thật thà.
• "Tháng bảy, tháng tám, trở về đong ngô." (Ca dao) Chỉ thời điểm (tháng 7, tháng 8 âm lịch) ngô được thu hoạch và mang ra chợ bán, người ta phải trở về nhà để đi mua (đong) ngô.

Học thuật

1. đgt. 1. Đo thể tích một chất lỏng hay một chất rời: Khôn ngoan chẳng lại thật thà, lường thưng, tráo đấu chẳng qua đong đầy (cd) 2. Đi mua ngũ cốc: Tháng bảy, tháng tám, trở về đong ngô (cd); Họ góp tiền đong gạo (Ng-hồng).