Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Thanh tre hoặc gỗ: Một thanh vật liệu (thường bằng tre hoặc gỗ) được đóng vào khe (ngàm) của bức vách để gia cố kết cấu.
   • Đường kẻ dọc: Đường kẻ chạy dọc theo mặt vải, tạo thành hoa văn hoặc cấu trúc của tấm vải dệt.

2. Động từ:

   • Thách thức, thách đố: Đưa ra một thử thách, yêu cầu người khác làm hoặc chứng minh điều gì đó khó khăn, với ý nghi ngờ khả năng của họ.
   • Đố, hỏi đố: Đặt ra một câu hỏi hoặc vấn đề hóc búa, yêu cầu người khác tìm ra câu trả lời hoặc lời giải thích.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Nhà tranh vách đất, mỗi khi gió mạnh là nghe tiếng "đố" kêu cót két. (Thanh tre/gỗ trong vách nhà)
  • Tấm vải này có những đường đố màu xanh rất đẹp. (Đường kẻ dọc trên vải)

• Động từ:

  • Nó đố tôi dám nhảy xuống hồ bơi lúc nửa đêm. (Thách thức làm việc gì)
  • Bố tôi thường đố tôi những câu đố về lịch sử trong bữa cơm. (Hỏi đố, đặt câu hỏi thử thách)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đố đấy": Cụm từ dùng để nhấn mạnh lời thách thức hoặc câu hỏi đố, thường với sắc thái thách thức, khích bác.
  • "Tôi đố đấy, anh có dám làm không?"
• "Đố biết": Thách thức ai đó biết hoặc đoán được điều gì.
  • Đố biết hôm nay tôi gặp ai?

Biến thể và từ liên quan

• Câu đố (danh từ): Một bài toán, câu hỏi hoặc vấn đề được đặt ra dưới dạng thách thức trí tuệ để tìm lời giải.
  • Giải câu đố ô chữ.
• Thách đố (động từ): Từ đồng nghĩa, nhấn mạnh tính chất thử thách.
• Đố kỵ (động từ): Một từ ghép có nghĩa là ghen tị, đố kị (lưu ý: đây là nghĩa của từ ghép, khác với nghĩa độc lập của từ "đố").
• Ngàm (danh từ): Khe, rãnh trên gỗ để lắp "đố" vào, thường đi đôi trong các câu nói về kiến trúc.

Từ đồng nghĩa

• Thách (động từ): Thách thức.
• Khiêu chiến (động từ): Khiêu khích, thách thức (nghĩa mạnh hơn, thường dùng trong xung đột).
• Hỏi xoáy (động từ/cụm từ): Hỏi vặn, hỏi những câu khó.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Giàu nứt đố đổ vách": Thành ngữ chỉ sự giàu có đến mức tột đỉnh, của cải nhiều đến nỗi làm nứt thanh đố, đổ cả bức vách. Ý nói sự giàu có lộng lẫy, đồ sộ.
• "Đố ai...": Cấu trúc thường gặp trong ca dao, tục ngữ để đưa ra lời thách thức mang tính ước lệ, biểu tượng.
  • "Đố ai lặn xuống vực sâu, mà đo miệng cá, uốn câu cho vừa."

1. 1 dt. Thanh tre hay gỗ đóng vào bức vách trong một cái khe khoét vào gỗ gọi là ngàm: Làm cho chí tái chí tam, rồi ra đố lại vào ngàm mới thôi (NĐM); Giàu nứt đố đổ vách (tng), Khen thay con tạo khéo khôn phàm, một đố giương ra biết mấy ngàm (HXHương).
2. 2 dt. Đường kẻ dọc trên mặt vải: Những đường đố dệt bằng chỉ xanh.
3. 3 đgt. 1. Thách làm được việc gì: Đố ai quét sạch lá rừng, để ta khuyên gió gió đừng rung cây (cd) 2. Hỏi có đoán được không, có giải thích được không: Tôi đố anh biết đội bóng nào đã thắng.