đừng

Thân thiện

Một người đàn ông đặt cái đừng lên tường.

Định nghĩa

1. Trợ động từ (trợ từ phủ định mệnh lệnh):

   • Không nên, chớ: Dùng để tạo ra một mệnh lệnh phủ định, yêu cầu người khác không thực hiện một hành động nào đó. Đây là nghĩa phổ biến và thông dụng nhất.
   • Ví dụ: Đừng nói to! (Không nên nói to!)

2. Động từ (nghĩa cổ, ít dùng):

   • Ngừng lại, dừng lại: Chỉ hành động chấm dứt, tạm ngưng một hoạt động.
   • Ví dụ: Gió chẳng đừng. (Gió không ngừng thổi.)
   • Không làm, chẳng làm: Diễn tả việc không thực hiện một hành động.
   • Ví dụ: Không đừng được việc lo cho con. (Không thể không lo cho con.)

3. Danh từ (phương ngữ):

   • Cái thang: Từ địa phương dùng để chỉ công cụ leo trèo.
   • Ví dụ: Dựng cái đừng vào tường. (Dựng cái thang vào tường.)

Ví dụ sử dụng

• Trợ động từ (nghĩa "không nên"):

  • Đừng đi ra ngoài lúc này. (Chớ đi ra ngoài lúc này.)
  • Con đừng khóc nữa. (Con không nên khóc nữa.)
  • Đừng quên mang theo chìa khóa. (Đừng quên mang theo chìa khóa.)

• Động từ (nghĩa "ngừng lại"):

  • Cơn mưa vẫn chưa đừng. (Cơn mưa vẫn chưa ngừng.)
  • Anh ấy làm việc không biết đừng. (Anh ấy làm việc không biết mệt/ngừng.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đừng có...": Cấu trúc nhấn mạnh lời khuyên hoặc yêu cầu phủ định, thường mang sắc thái khuyên nhủ, ngăn cản mạnh mẽ hoặc thân mật.

  • Đừng có mà nói dối! (Tuyệt đối không được nói dối!)
  • Đừng có lo lắng quá. (Đừng lo lắng quá như vậy.)

• "Đừng trách": Cụm từ dùng để xin đừng oán trách, đổ lỗi.

  • Đừng trách nó, nó còn nhỏ. (Xin đừng trách nó, nó còn nhỏ.)

Biến thể và từ gần giống

• Chớ (trợ động từ): Từ đồng nghĩa với "đừng", mang sắc thái văn chương hoặc trang trọng hơn.

  • Chớ nên hấp tấp. (Không nên hấp tấp.)

• Đứng (động từ): Có âm gần giống nhưng nghĩa khác hoàn toàn, chỉ tư thế cơ thể.

  • Đứng yên tại chỗ. (Đứng yên tại chỗ.)

Từ đồng nghĩa

• Không nên: Thể hiện lời khuyên phủ định.
• Chớ: Từ đồng nghĩa trang trọng, cổ điển.
• Nên tránh: Khuyên nên tránh làm điều gì.

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Đừng lại (cổ ngữ): Ngừng lại, dừng lại.
  • Bánh xe lăn không đừng lại được. (Bánh xe lăn không dừng lại được.)

Thành ngữ liên quan

• "Muốn dừng mà chẳng đừng": Diễn tả tình huống muốn ngừng lại nhưng hoàn cảnh không cho phép, hoặc bản thân không kiềm chế được.
  • Công việc dồn dập, muốn nghỉ mà chẳng đừng. (Công việc dồn dập, muốn nghỉ mà không thể ngừng được.)

Học thuật

1. 1 dt. (đph) Cái thang: Đặt cái đừng lên tường.
2. 2 tt. trgt. Không nên, chớ: Anh em đừng nghĩ tết tôi nghèo (TrTXương). // đgt. đừng lại; Thời: Cây muốn lặng, gió chẳng đừng; Việc tuy khó, nhưng chẳng đừng được.
3. 3 đgt. Chẳng làm: Không đừng được sự may mặc cho vợ con (Ng-hồng).