bắp

Thân thiện

Một bắp ngô vàng nằm trên chiếc đĩa trắng.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Vật có hình thoi, hai đầu nhỏ, phần giữa phình to: Chỉ hình dạng của một vật thể.
   • Bộ phận cơ thể có hình dạng như vậy, thường là cơ bắp: Chỉ phần cơ nổi lên, đặc biệt là ở chân hoặc tay.
2. Danh từ (thực vật học):
   • Bộ phận ra quả của cây ngô, bao gồm một lõi cứng với nhiều hàng hạt mọc xung quanh: Chỉ toàn bộ bắp ngô (trái ngô) khi còn trên cây hoặc đã thu hoạch.
   • (Phương ngữ) Cây ngô hoặc hạt ngô: Từ dùng ở một số vùng để chỉ cây ngô (bắp) nói chung hoặc hạt ngô.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (hình dạng/cơ bắp):
  • Anh ấy có bắp tay rất săn chắc. (Chỉ phần cơ ở cánh tay.)
  • Bác sĩ chỉ định tiêm bắp cho bệnh nhân. (Chỉ việc tiêm thuốc vào mô cơ.)
• Danh từ (thực vật):
  • Ruộng ngô nhà tôi năm nay sai bắp lắm. (Chỉ nhiều trái ngô trên cây.)
  • Bà ngoại thường luộc bắp cho các cháu ăn. (Chỉ trái ngô để luộc.)
  • Ở miền Nam, người ta thường trồng bắp trên những vùng đất cao. (Chỉ cây ngô.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "bắp thịt": Cơ, phần thịt có thể co duỗi tạo thành hình bắp.
  • Công việc nặng nhọc khiến bắp thịt anh ấy nổi lên cuồn cuộn.
• "bắp chuối": Phần hoa chuối có hình thoi, thường dùng để chế biến món ăn.
  • Bắp chuối xắt mỏng làm nộm rất ngon.

Biến thể và từ liên quan

• Bắp chân (danh từ): Phần sau của cẳng chân, nơi có cơ bắp chân.
  • Cô ấy bị đau bắp chân sau khi chạy bộ.
• Ngô (danh từ): Từ phổ thông toàn quốc cùng nghĩa với "bắp" (nghĩa thực vật).
• Bẹp (tính từ): Trái nghĩa về hình dạng, chỉ vật bị dẹt, không phình ra.

Từ đồng nghĩa

• (Nghĩa cơ bắp): Cơ, thịt, cơ bắp.
• (Nghĩa thực vật): Ngô, bẹ (phương ngữ một số vùng).

Cụm từ cố định

• Nổi bắp: Cơ bắp nổi lên rõ ràng, thể hiện sự khỏe mạnh hoặc đang dùng sức.
  • Anh thợ rèn làm việc, tay nổi từng bắp thịt.
• Sai bắp: (Cây ngô) có nhiều trái.
  • Giống ngô mới này rất sai bắp.

Lưu ý sử dụng

• Từ "bắp" với nghĩa cơ bắp thường dùng trong các tổ hợp từ như "bắp tay", "bắp chân", "bắp thịt". Khi dùng độc lập (ví dụ: "mua thịt bắp"), ngữ cảnh phải rõ ràng.
• Với nghĩa chỉ cây hoặc trái ngô, "bắp" là từ được dùng phổ biến ở miền Nam và một số vùng khác, trong khi "ngô" là từ phổ thông toàn quốc.

Học thuật

1. 1 dt. 1. Vật có hình thuôn ở hai đầu, phần giữa phình ra: Bắp thịt 2. Bắp chân nói tắt: Mua thịt bắp.
2. 2 dt. (thực) 1. Bộ phận ra quả của cây ngô, gồm một lõi có nhiều hàng hạt: Giống ngô này, mỗi cây có đến năm bắp 2. Ngô: Ăn bắp thay cơm; Xôi bắp.