chàm

Thân thiện

Một người thợ nhuộm nhúng tấm vải vào chậu nước chàm.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Loài cây thuộc họ đậu, lá dùng để nhuộm màu lam sẫm: "Chàm" là tên một loại cây, thường được trồng để lấy lá chế biến thành thuốc nhuộm màu xanh đậm (màu chàm).
   • Thuốc nhuộm màu lam sẫm chế từ lá cây chàm: "Chàm" còn chỉ chính chất nhuộm màu xanh đậm được làm từ lá cây này.
   • Bệnh ngoài da, thường là chàm sữa ở trẻ em: Trong y học, "chàm" là tên một loại bệnh da liễu, biểu hiện là các mảng da đỏ, khô, ngứa, thường gặp ở trẻ nhỏ.

2. Tính từ:

   • Có màu lam sẫm (màu của thuốc nhuộm chàm): Dùng để miêu tả màu sắc xanh lam đậm, đặc trưng của vải nhuộm chàm.

3. Động từ (cũ):

   • Xăm mình bằng cách chích thuốc nhuộm chàm vào da: Trước đây, "chàm" còn được dùng với nghĩa chỉ hành động xăm hình lên cơ thể bằng cách dùng kim chích thuốc nhuộm chàm vào da.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Người dân tộc vùng cao thường trồng chàm để nhuộm vải. (Chỉ cây chàm)
  • Vải sau khi nhúng vào nước chàm sẽ có màu xanh đậm rất đẹp. (Chỉ thuốc nhuộm)
  • Em bé bị chàm nên hai má đỏ ửng và rất ngứa. (Chỉ bệnh chàm)

• Tính từ:

  • Các cô gái Thái duyên dáng trong bộ váy chàm truyền thống. (Chỉ màu sắc)

• Động từ (cũ):

  • Theo sử sách, người Việt cổ có tục chàm rồng lên đùi. (Chỉ hành động xăm mình)

Các cách sử dụng nâng cao

• "mặt như chàm đổ": Thành ngữ này ví khuôn mặt tái xanh, nhợt nhạt hoặc đầy vết bầm tím như bị đổ thuốc nhuộm chàm lên.
  • Nghe tin dữ, mặt anh ta như chàm đổ.
• "tay đã nhúng chàm": Thành ngữ ám chỉ người đã lỡ dính vào việc xấu, khó rút ra.
  • Hắn tay đã nhúng chàm vào đường dây buôn lậu nên không dễ thoát thân.

Biến thể và từ gần giống

• Chàm sữa (danh từ): Tên gọi cụ thể cho bệnh chàm thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
• Thuốc chàm (danh từ): Chỉ thuốc nhuộm được chế từ cây chàm.
• Nhuộm chàm (động từ): Hành động dùng thuốc chàm để tạo màu cho vải.

Từ đồng nghĩa

• Cây chàm (danh từ): Chỉ loài cây, đồng nghĩa với "cây indigo" (tên khoa học).
• Bệnh eczema (danh từ): Tên y học của bệnh chàm.
• Màu indigo (danh từ): Màu chàm, màu chàm.

Thành ngữ liên quan

• "Mặt như chàm đổ": (Đã giải thích ở mục trên).
• "Tay đã nhúng chàm": (Đã giải thích ở mục trên).

Học thuật

1. dt. 1. Loài cây thuộc họ đậu, lá hình tròn thường dùng để nhuộm màu lam sẫm: Cây chàm sống ở miền thượng du 2. Nước nhuộm chế bằng lá chàm: Mặt như chàm đổ (tng). // tt. Có màu lam sẫm: áo chàm; Vết chàm ở mặt.
2. 2 dt. Thứ bệnh lở mặt trẻ con: Mặt cháu lên chàm, nên mẩn đỏ.
3. 3 đgt. Xăm mình (cũ): Họ chàm ở ngực một cái mặt hổ.