Định nghĩa

1. Tính từ:
   • Có màu như than, mực: Màu sắc tối nhất, đối lập với màu trắng.
   • Tối, không sáng: Chỉ màu sắc hoặc sự vật có tông màu tối.
   • Không may mắn, xui xẻo: Dùng để chỉ vận rủi, sự không thuận lợi.
   • Bí mật, phi pháp: Chỉ những hoạt động hoặc vật dụng được giữ kín, không công khai.
   • Rất đông đúc: (Khẩu ngữ) Chỉ sự tập trung dày đặc của người hoặc vật.
   • (Chuyên môn): Trong âm nhạc, chỉ một loại nốt có trường độ nhất định.

Ví dụ sử dụng

• Chỉ màu sắc:
  • Mái tóc cô ấy đen nhánh.
  • Bầu trời đầy mây đen trước cơn giông.
• Chỉ sự không may mắn:
  • Anh ấy gặp hôm đen đủi, làm gì cũng hỏng.
  • Vận đen đeo bám khiến công việc kinh doanh của họ thua lỗ.
• Chỉ tính chất bí mật, phi pháp:
  • Công an đã triệt phá một đường dây đánh bạc đen.
  • Hàng hóa ở chợ đen thường không có nguồn gốc rõ ràng.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đen như mực": Rất tối, hoàn toàn không có ánh sáng.
  • Trong hang động, mọi thứ đen như mực.
• "Đen tối": (Nghĩa bóng) Chỉ một giai đoạn khó khăn, bi thảm hoặc những ý đồ xấu xa.
  • Thời kỳ đó là một trang sử đen tối của dân tộc.
  • Hắn ta có những âm mưu đen tối.
• "Nghĩa đen": Ý nghĩa trực tiếp, cụ thể của từ ngữ, đối lập với "nghĩa bóng".
  • "Ăn" theo nghĩa đen là đưa thức ăn vào miệng.

Biến thể và từ gần giằng

• Đen đủi (tính từ): Vô cùng xui xẻo, rủi ro.
  • Một ngày đen đủi với đầy tai nạn nhỏ.
• Đen kịt (tính từ): Đen và dày đặc, không lọt ánh sáng.
  • Khói đen kịt bốc lên từ đám cháy.
• Đen nhẻm (tính từ): Đen bẩn ra bề mặt.
  • Khuôn mặt đen nhẻm vì khói bụi.
• Đen trắng (tính từ): Chỉ sự phân minh rõ ràng giữa tốt và xấu, đúng và sai.
  • Câu chuyện không phải chỉ có màu đen trắng đơn giản.

Từ đồng nghĩa

• Hắc: (Từ Hán Việt, ít dùng) chỉ màu đen. (Ví dụ: hắc ám, hắc điếm).
• Mực: (Trong so sánh) chỉ màu đen đậm. (Ví dụ: đen như mực).
• Xui xẻo, rủi ro: (Đồng nghĩa với nghĩa "không may mắn").

Từ trái nghĩa

• Trắng: (Về màu sắc và nghĩa bóng chỉ sự may mắn, hợp pháp).
• Đỏ: (Trong một số ngữ cảnh, chỉ sự may mắn, thịnh vượng).
• Sáng: (Về độ sáng của màu sắc).

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Đen tình, đen bạc": Vừa thất bại trong chuyện tình cảm, vừa thua thiệt về tiền bạc.
• "Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng": Ở gần người xấu thì dễ hư hỏng, ở gần người tốt thì sẽ tốt lên.
• "Đen như cột nhà cháy": Rất đen (thường chỉ làn da).
• "Vào luồng ra cúi" hay "Đen vía": Mang lại sự không may mắn cho người khác.

1. t. 1 Có màu như màu của than, của mực tàu. Trời tối đen như mực. Chiếu phim đen trắng hay phim màu? 2 Có màu tối, không sáng; trái với trắng. Nước da đen. Mây đen. Giấy loại xấu, hơi đen. 3 (dùng phụ sau d., hạn chế trong một số tổ hợp). Được giữ kín, không công khai cho mọi người biết, thường vì có tính chất phi pháp. Quỹ đen*. Chợ đen*. Sổ đen*. 4 Không được may mắn do một sự ngẫu nhiên nào đó; trái với đỏ. Số đen. Canh bạc gặp hồi đen. 5 (kng.). Đông đến mức như không có chỗ hở và tạo nên một màu tối. Người đứng xem đen đặc. Đen nghịt*. Xúm đen xúm đỏ (xúm lại đông lắm). 6 (chm.). (Nốt nhạc) có độ dài bằng nửa nốt trắng hay bằng một phần tư nốt tròn.