Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Công trình kiến trúc được xây dựng để thờ Phật, là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tu hành của các tăng ni, phật tử theo đạo Phật. Ví dụ: Chùa Một Cột là một ngôi chùa nổi tiếng ở Hà Nội.
   • Nơi thờ tự, tu hành của Phật giáo nói chung. Ví dụ: Tiếng chuông chùa vang lên lúc hoàng hôn.

2. Tính từ (khẩu ngữ):

   • Thuộc về tập thể, của chung, không phải là tài sản cá nhân của mình. Thường dùng với hàm ý người sử dụng không biết tiếc, không có trách nhiệm giữ gìn. Ví dụ: Đây là đồ chùa, hỏng cũng chẳng ai phải bồi thường.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:

  • Mỗi dịp đầu năm, nhiều người thường đi lễ chùa để cầu bình an.
  • Cảnh sắc thanh tịnh của ngôi chùa cổ khiến lòng người bình yên.
  • Tiếng mõ, tiếng kinh cầu vang vọng trong không gian tĩnh lặng của chùa.

• Tính từ:

  • Anh ta tiêu tiền như tiêu tiền chùa vậy, chẳng suy nghĩ gì.
  • Đừng có thái độ "của chùa" mà sử dụng lãng phí tài sản công.
  • Làm việc kiểu "làm việc chùa" thì không thể nào có hiệu quả cao được.

Các cách sử dụng nâng cao

• "chùa chiền": Cách gọi chung, chỉ nhiều ngôi chùa hoặc hệ thống chùa. Thường dùng trong văn nói.

  • Vùng đất này có nhiều chùa chiền và đền miếu cổ kính.

• "ăn cơm nhà, làm việc chùa": Thành ngữ chỉ việc làm công, làm việc cho người khác mà không được hưởng lợi ích gì, hoặc làm việc không công.

  • Công ty yêu cầu tăng ca liên tục mà không trả lương, đúng là kiểu ăn cơm nhà, làm việc chùa.

Biến thể và từ gần giống

• Chùa chiền (danh từ): Như đã giải thích ở trên.
• Thiền viện (danh từ): Nơi tu tập thiền định của Phật giáo, thường có quy mô và chức năng tương tự chùa nhưng nhấn mạnh vào thiền.
• Tu viện (danh từ): Nơi các tu sĩ (có thể thuộc nhiều tôn giáo) sống tập trung và tu hành.
• Đình, đền, miếu (danh từ): Các công trình kiến trúc tín ngưỡng khác của người Việt, thờ thần, thánh, anh hùng hoặc thành hoàng, khác với chùa là nơi thờ Phật.

Từ đồng nghĩa

• Tự viện (danh từ, từ Hán Việt): Chỉ chung nơi thờ Phật và tu hành (chùa, am).
• Phật đường (danh từ, từ Hán Việt): Nơi thờ Phật.
• Am (danh từ): Nơi thờ Phật nhỏ, thường ở nơi vắng vẻ, yên tĩnh.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "chùa nát bụt vàng": Ví von về một người có phẩm chất, tâm hồn đẹp đẽ, cao quý dù hoàn cảnh sống, bề ngoài có thể khó khăn, giản dị.

  • Bà cụ sống trong căn nhà nhỏ nhưng lòng tốt bụng vô cùng, đúng là chùa nát bụt vàng.

• "vắng như chùa bà Đanh": Thành ngữ chỉ nơi vắng tanh, không có một bóng người.

  • Khu phố này sau 10 giờ đêm vắng như chùa bà Đanh.

• "bụt chùa nhà không thiêng": Chỉ hiện tượng coi trọng người nơi khác, xem thường tài năng, giá trị của người ở gần mình, trong cùng tập thể.

  • Anh ta luôn được các công ty khác săn đón, còn ở đây chẳng ai trọng dụng, đúng là bụt chùa nhà không thiêng.

• "lên chùa gọi bụt bằng anh": Chỉ thái độ coi thường, không giữ đúng lễ nghi, phép tắc ở những nơi trang nghiêm, tôn kính.

  • Đến nơi linh thiêng mà ăn nói bỗ bã, khác nào lên chùa gọi bụt bằng anh.

1. I d. Công trình được xây cất lên, làm nơi thờ Phật. Cảnh chùa. Tiếng chuông chùa.
2. II t. (kng.). Thuộc về nhà , của chung, không phải của mình, cho mình (nên không biết tiếc, không có trách nhiệm). Tiền chùa. Của chùa. Ăn cơm nhà, làm việc chùa.