Định nghĩa

1. Động từ:
   • Giơ ngược lên trên một bộ phận vốn ở vị trí bên dưới: Diễn tả trạng thái một vật bị lật ngược, phần đáy hoặc phần dưới cùng bị hất lên cao.
   • Ở tư thế bị lật ngược, đầu thấp đuôi cao: Thường dùng để mô tả tư thế của người hoặc vật khi bị ngã, đổ.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Con bò ngã chổng cả bốn vó. (Con bò ngã lộn ngược, cả bốn chân giơ lên trời.)
  • Chiếc xe bị lật, càng xe nằm chổng lên. (Chiếc xe bị lật, phần càng xe giơ ngược lên trời.)
  • Cán cân bị chổng một đầu. (Cán cân bị nghiêng, một đầu bị hất lên cao.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "chổng mông": Ở tư thế phần mông giơ lên cao, đầu cúi thấp.

  • Đứa bé nằm chổng mông trên giường. (Đứa bé nằm úp mặt, mông giơ lên trên giường.)

• "chổng mũi" (dùng cho thuyền, tàu): Phần mũi thuyền bị hất lên cao khỏi mặt nước.

  • Con sóng lớn làm chiếc thuyền chổng mũi. (Con sóng lớn làm mũi thuyền bị hất vểnh lên.)

Biến thể và từ gần giống

• Chổng kềnh: Ở trạng thái lật ngược, lộn xộn, không gọn gàng (nhấn mạnh sự lộn xộn).

  • Đồ đạc trong phòng ngổn ngang chổng kềnh. (Đồ đạc trong phòng bày la liệt, lộn ngược lộn xuôi.)

• Chống chếnh: (Từ gần âm, khác nghĩa) Nghiêng ngả, không vững vàng.

  • Anh ấy bước đi chống chếnh vì say rượu. (Anh ấy bước đi nghiêng ngả vì say rượu.)

Từ đồng nghĩa

• Ngửa: Ở trạng thái phần dưới hướng lên trên (thường dùng cho vật phẳng hoặc rỗng như bát, nón).
  • Cái bát bị đặt ngửa trên bàn. (Cái bát bị đặt úp phần đáy lên trên bàn.)
• Lật ngược: Hành động làm cho phần trên thành phần dưới và ngược lại.
  • Chiếc thuyền bị sóng lật ngược. (Chiếc thuyền bị sóng làm úp ngược lại.)

Từ trái nghĩa

• Úp: Đặt vật sao cho phần trên che phủ phần dưới.
  • Nó úp cái bát xuống bàn. (Nó đặt cái bát sao cho miệng bát áp xuống bàn.)
• Sấp: Ở tư thế mặt hoặc phần trước hướng xuống dưới.
  • Nằm sấp. (Nằm úp mặt xuống.)

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• Chổng gọng: (Thành ngữ, ít dùng) Chỉ tình thế khó khăn, bế tắc, như chiếc xe bị chổng càng lên không thể di chuyển.
  • Dự án đó giờ chổng gọng, chẳng biết xoay xở ra sao. (Dự án đó giờ đang ở thế bế tắc, không biết giải quyết thế nào.)

1. đg. Giơ ngược lên trên cái bộ phận vốn ở vị trí bên dưới. Ngã chổng cả bốn vó. Càng xe bò nằm chổng lên.