Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Đơn vị đo chiều dài cũ: Một đơn vị đo lường cổ truyền của Việt Nam, tương đương với khoảng gần 500 mét. Ngày nay ít được dùng trong đo lường chính thức.
   • Đường đi, quãng đường: Một cách diễn đạt văn chương, thơ ca để chỉ con đường, lộ trình hoặc một chặng đường dài.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (đơn vị đo):

  • Sai một li đi một dặm. (Chỉ một sai lệch nhỏ ban đầu có thể dẫn đến hậu quả lớn về sau.)
  • Quê tôi cách đây hàng mấy chục dặm đường. (Quê của tôi cách nơi này hàng chục dặm.)

• Danh từ (đường đi):

  • Bóng chiều đã ngả, dặm về còn xa. (Bóng chiều đã xế, nhưng đường về vẫn còn dài.)
  • Muôn dặm đường xa, biết đến đâu. (Đường xa vạn dặm, không biết đâu là điểm đến.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Ngàn dặm": Cụm từ thường dùng trong văn chương để chỉ một quãng đường rất xa, biểu tượng cho sự xa cách, ly biệt.

  • Ngàn dặm chơi vơi. (Cảm giác cô đơn, lẻ loi giữa một chặng đường dài mênh mông.)

• "Muôn dặm": Tương tự "ngàn dặm", nhấn mạnh khoảng cách xa xôi, vô cùng.

  • Xa cách muôn dặm. (Cách xa nhau một khoảng cách rất lớn.)

Biến thể và từ liên quan

• Dặm đường: Cụm từ kết hợp, nhấn mạnh ý nghĩa về con đường, lộ trình.

  • Dặm đường gian nan. (Một chặng đường đầy khó khăn.)

• Dặm Anh (hay dặm trong hệ đo lường Anh/Mỹ): Một đơn vị đo chiều dài khác, bằng khoảng 1.609 mét, khác với "dặm" truyền thống của Việt Nam.

  • Tốc độ giới hạn là 60 dặm một giờ. (Chỉ hệ đo lường quốc tế.)

Từ đồng nghĩa

• Lý (danh từ): Một đơn vị đo chiều dài cổ khác của Việt Nam (1 lý = khoảng 500m), gần tương đương với nghĩa thứ nhất của "dặm".
• Đường (danh từ): Từ đồng nghĩa với nghĩa "đường đi" của "dặm", nhưng phổ biến và thông dụng hơn trong ngôn ngữ hiện đại.
• Lộ trình (danh từ): Hành trình, đường đi đã định, gần nghĩa với "dặm" khi chỉ quãng đường.

Lưu ý sử dụng

• Trong ngôn ngữ hiện đại, "dặm" với nghĩa đơn vị đo 500m ít được dùng trong giao tiếp hàng ngày và đã được thay thế bằng hệ mét (kilômét, mét). Từ này chủ yếu xuất hiện trong thành ngữ, tục ngữ ("Sai một li đi một dặm") và văn học cổ điển.
• Khi nói về đơn vị đo lường quốc tế (mile), cần phân biệt rõ "dặm Anh" (khoảng 1.6 km) với "dặm" truyền thống của Việt Nam (khoảng 0.5 km) để tránh nhầm lẫn.
• Nghĩa "đường đi" của "dặm" mang sắc thái văn chương, cổ kính và thường chỉ dùng trong thơ ca hoặc văn phong trang trọng.

1. dt. 1. Đơn vị cũ đo đường dài vào khoảng gần 500 mét: Sai một li đi một dặm (tng); Muôn dặm đường xa, biết đến đâu (Tố-hữu); Ngàn dặm chơi vơi (Ca nam bình) 2. Đường đi: Bóng chiều đã ngả, dặm về còn xa (K).