sầu

Thân thiện

Một người đàn ông ngồi một mình với vẻ mặt sầu.

Định nghĩa

1. Tính từ:

   • Buồn rầu, ưu sầu: Trạng thái tâm hồn buồn bã, u sầu, thường do suy tư, lo lắng hoặc nỗi niềm nào đó gây ra. Đây là một từ diễn tả nỗi buồn sâu sắc, thấm thía.
   • Có vẻ buồn bã, ảm đạm: Dùng để miêu tả cảnh vật hoặc không khí gợi lên cảm giác buồn.

2. Danh từ:

   • Nỗi sầu, mối sầu: Chỉ nỗi buồn phiền, ưu tư cụ thể đang chất chứa trong lòng.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:

  • Trời thu lá rụng, lòng người chợt thấy sầu.
  • Ánh mắt anh ấy trông thật sầu muộn.

• Danh từ:

  • Câu thơ ấy chất chứa một nỗi sầu nhân thế.
  • Mối sầu này ai gỡ cho xong (thơ Lê Ngọc Hân).

Các cách sử dụng nâng cao

• "Sầu não": Buồn rầu, đau khổ đến mức tê tái.

  • Tin buồn khiến lòng cô sầu não.

• "Sầu thảm": Vô cùng buồn thảm, bi thương.

  • Khung cảnh sau trận chiến thật sầu thảm.

• "Sầu riêng": (Lưu ý: Đây là một danh từ chỉ một loại trái cây, được liệt kê ở đây vì có chứa từ "sầu" nhưng là một từ ghép đã cố định với nghĩa hoàn toàn khác. Xem thêm ở mục Biến thể.)

  • Mùi sầu riêng rất đặc trưng.

Biến thể và từ liên quan

• Sầu muộn (tính từ): Buồn và lo lắng, phiền muộn.
• U sầu (tính từ): Buồn rầu, ảm đạm (thường mang sắc thái nặng nề hơn).
• Sầu bi (tính từ): Buồn và thương cảm, bi ai.
• Sầu riêng (danh từ): Một loại trái cây nhiệt đới có vỏ gai và mùi đặc trưng. (Đây là một từ ghép danh từ riêng, không mang nghĩa "buồn").

Từ đồng nghĩa

• Buồn: Cảm giác không vui, có phạm vi nghĩa rộng hơn và thông dụng hơn "sầu".
• Ưu tư: Buồn vì lo nghĩ, suy tư.
• Ai oán: Buồn thương, than vãn.

Từ trái nghĩa

• Vui: Cảm giác hân hoan, phấn khởi.
• Hân hoan: Vui mừng, hớn hở.
• Hoan hỷ: Vui vẻ, hài lòng.

Thành ngữ, cụm từ cố định liên quan

• Mua não chuốc sầu: (Tự chuốc lấy phiền não, buồn rầu vào thân).

  • Đừng ôm đồm việc của người khác mà mua não chuốc sầu.

• Sầu dâng biển thẳm: (Nỗi buồn chất chứa, mênh mông như biển cả - thường dùng trong văn chương).

• Kẻ Bắc người Nam thêm sầu: (Chỉ sự chia ly, xa cách khiến lòng thêm buồn rầu - từ câu ca dao).

Học thuật

1. tt Buồn rầu: Thà rằng chẳng biết cho cam, biết ra kẻ Bắc, người Nam thêm sầu (cd); Mối sầu này ai gỡ cho xong (Lê Ngọc Hân).