ô

Thân thiện

Một người đàn ông cầm chiếc ô màu đen để che nắng.

Định nghĩa

1. Danh từ:

   • Đồ dùng gồm khung sắt lợp vải để che mưa, che nắng: Một vật dụng cầm tay có thể xếp mở, dùng để bảo vệ khỏi mưa hoặc ánh nắng mặt trời.
   • Ngăn nhỏ do một bộ phận lớn chia ra: Một phần riêng biệt được phân chia trong một không gian lớn hơn, như trong tủ, ngăn kéo.
   • Khoảng có những hình vuông đều kề nhau: Một hình vuông nhỏ tạo thành bởi các đường kẻ trên một bề mặt, như trên giấy hoặc vải.
   • Đồ dùng bằng đồng để đựng trầu cau: Một hộp nhỏ thường làm bằng kim loại (đồng) dùng để đựng trầu, cau và vôi.
   • (Từ cũ) Con quạ: Từ dùng trong văn học cũ để chỉ loài chim quạ.
   • (Từ cũ) Mặt trời: Từ dùng trong văn chương cổ điển, theo điển tích, để chỉ mặt trời.
   • Cửa ô (nói tắt): Cách gọi tắt của "cửa ô", chỉ cổng ra vào của một khu vực, thường là ở các làng xã, phố cổ.

2. Tính từ:

   • Có màu đen như màu lông quạ: Màu đen tuyền, thường dùng để mô tả màu lông của động vật như ngựa, gà.

3. Thán từ:

   • Từ dùng để tỏ sự ngạc nhiên: Từ cảm thán bày tỏ sự ngạc nhiên, bất ngờ trước một sự việc.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (đồ che mưa nắng):

  • Trời nắng, chị ấy luôn mang theo một chiếc ô.
  • Cơn mưa bất chợt ập đến khiến mọi người vội vã mở ô.

• Danh từ (ngăn nhỏ):

  • Cô ấy xếp áo quần gọn gàng vào từng ô tủ.
  • Chiếc bàn có nhiều ô kéo rất tiện lợi.

• Danh từ (hình vuông trên bề mặt):

  • Em bé tập tô màu trong từng ô vuông trên giấy.
  • Chiếc khăn tay kẻ ô xanh trắng trông thật sạch sẽ.

• Danh từ (hộp đựng trầu):

  • Bà ngoại mở ô trầu bằng đồng ra mời khách.

• Danh từ/Tính từ (màu đen):

  • Con ngựa ô đang phi nước đại trên cánh đồng.
  • Nhà họ nuôi một con gà ô rất đẹp mã.

• Thán từ:

  • Ô! Bông hoa này mới nở đêm qua mà đã đẹp thế này!
  • Ô, tôi cứ tưởng anh đã về rồi!

Các cách sử dụng nâng cao

• "Ô dù": Cụm từ thường dùng để chỉ chung vật dụng che nắng mưa (dù thường chỉ che nắng, ô thường chỉ che mưa, nhưng trong ngôn ngữ đời thường có thể dùng lẫn).
• "Ô cửa": Có thể dùng để chỉ ô cửa sổ có khung chia nhỏ.
• Trong văn chương cổ: Từ "ô" thường xuất hiện với nghĩa mặt trời ("bóng ô") hoặc con quạ, tạo nên sắc thái cổ kính, thi vị.
  • Bóng ô đã xế ngang đầu. (Mặt trời đã xế bóng ngang đầu.)

Biến thể và từ gần giống

• Dù (danh từ): Vật dụng che nắng, thường không dùng để che mưa. Tuy nhiên, trong giao tiếp, "ô" và "dù" đôi khi được dùng thay thế cho nhau.
• Lọ (danh từ): Đồ đựng thường bằng thủy tinh, sứ; khác với "ô trầu" (thường bằng kim loại).
• Khung (danh từ): Phần tạo hình cho đồ vật; là một bộ phận của cái ô.
• Cửa ô (danh từ): Danh từ đầy đủ, chỉ cổng làng, cổng khu phố.

Từ đồng nghĩa

• Che mưa: (cụm từ) chỉ chức năng của ô.
• Ngăn: (danh từ) gần nghĩa với "ô" khi chỉ phần chia nhỏ.
• Ô vuông: (danh từ) làm rõ nghĩa hình dạng.
• Đen tuyền: (tính từ) gần nghĩa với "ô" khi chỉ màu sắc.

Thành ngữ liên quan

• "Chạy ô": (từ lóng) chỉ việc chạy xe ôm (xe máy chở thuê). Tuy nhiên, đây là cách nói khẩu ngữ, không phải thành ngữ chuẩn mực.
• "Có ô có bà": (thành ngữ) ý chỉ có người bảo trợ, che chở ở nơi có quyền thế. (Ví dụ: )

Học thuật

1. d. Đồ dùng gồm có khung sắt lợp vải để che mưa che nắng. Ô.- d. 1. Ngăn nhỏ do một bộ phận lớn chia ra : Ô tủ, ô kéo. 2. Khoảng có những hình vuông đều kề nhau : Giấy kẻ ô.
2. d. Đồ dùng bằng đồng để đựng trầu cau : Ô trầu.
3. I. d. 1. Từ dùng trong văn học cũ chỉ con quạ. 2. Mặt trời, theo điển cũ : Bóng ô đã xế ngang đầu (K). II. t. Có màu đen như màu lông quạ : Ngựa ô ; Gà ô.
4. d. "Cửa ô" nói tắt : Ô Cầu Giâý ; Ô Đông Mác .
5. Cg. Ơ. Thán từ dùng để tỏ sự ngạc nhiên : Ô ! Sao lại ăn nói ngang trái thế nhỉ !