Định nghĩa

1. Tính từ:

   • Trơ ra, không cử động, không phản ứng: Trạng thái của một vật hoặc người đứng yên, không nhúc nhích, không hoạt động dù có tác động từ bên ngoài.
   • Ỳ ra, chậm chạp, thiếu sinh khí: Chỉ trạng thái uể oải, thiếu sức sống hoặc sự nhanh nhẹn trong hành động.

2. Từ tượng thanh:

   • Âm thanh trầm, đục và kéo dài: Dùng để mô phỏng âm thanh nặng nề, ì ạch, như tiếng một vật nặng di chuyển khó khăn trên mặt phẳng.

Ví dụ sử dụng

• Tính từ:

  • Gọi mãi mà nó cứ ì ra, không thèm trả lời. (Gọi mãi mà nó cứ trơ ra, không thèm trả lời.)
  • Chiếc xe bị hỏng, ì một chỗ giữa đường. (Chiếc xe bị hỏng, đứng ì một chỗ giữa đường.)
  • Thời tiết nóng bức khiến người ta cảm thấy ì cả người. (Thời tiết nóng bức khiến người ta cảm thấy uể oải, thiếu sức sống.)

• Từ tượng thanh:

  • Chiếc xe tải chở nặng chạy ì ạch trên con đường dốc. (Chiếc xe tải chở nặng chạy phát ra tiếng ì ạch trên con đường dốc.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng để nhấn mạnh sự trì trệ, thiếu tiến triển: Thường dùng trong văn nói để miêu tả một tình huống hoặc công việc bị đình trệ.

  • Dự án này ì ra đã mấy tháng rồi, chẳng thấy động tĩnh gì. (Dự án này đình trệ đã mấy tháng rồi, chẳng thấy động tĩnh gì.)

• Kết hợp với các từ khác để tạo tính từ ghép miêu tả trạng thái:

  • Cậu ấy có tính ì ạch, làm gì cũng chậm chạp. (Cậu ấy có tính chậm chạp, làm gì cũng ì ạch.)

Biến thể và từ gần giống

• Ì ạch (tính từ/từ tượng thanh): Chậm chạp, nặng nề, khó khăn trong di chuyển hoặc tiến triển.

  • Công việc tiến triển ì ạch. (Công việc tiến triển rất chậm chạp.)

• Ỳ (tính từ): Có nghĩa tương tự "ì", chỉ sự trơ ra, không cử động. Đây là một biến thể phát âm/viết khác.

  • Nó ỳ ra đó không chịu đi. (Nó trơ ra đó không chịu đi.)

Từ đồng nghĩa

• Trơ: Đứng im, không nhúc nhích, không phản ứng.
• Chậm chạp: Thiếu sự nhanh nhẹn, hoạt động chậm.
• Ỳ ra: (Như trên) Trạng thái không chịu cử động.

Từ trái nghĩa

• Nhanh nhẹn: Hoạt bát, linh hoạt.
• Linh động: Có khả năng phản ứng hoặc di chuyển nhanh.
• Sôi nổi: Năng động, nhiệt tình.

Thành ngữ, cụm từ liên quan

• Ì ra như phỗng: Thành ngữ so sánh, ví người đứng im, không cử động như tượng gỗ (phỗng).

  • Nghe tin đó, anh ta ì ra như phỗng. (Nghe tin đó, anh ta đứng sững người ra như tượng gỗ.)

• Ì một chỗ: Cụm từ chỉ việc đứng yên/ở yên tại một vị trí, không di chuyển.

  • Con chó nằm ì một chỗ từ sáng đến giờ. (Con chó nằm ì một chỗ từ sáng đến giờ.)

1. tt, trgt Trơ ra, không cử động, không hoạt động: Nói nó, nó cứ ì ra, ngồi một chỗ.