chết

Thân thiện

Định nghĩa

1. Động từ:

   • Không sống nữa, khi các chức năng sinh lý ngừng hẳn: Chỉ trạng thái kết thúc sự sống của một sinh vật.
   • Gây khổ cực, thiệt hại lớn cho người khác: Dùng để nhấn mạnh hậu quả nghiêm trọng của một hành động.
   • Máy móc, thiết bị dừng hoạt động đột ngột: Chỉ trạng thái ngừng hoạt động, hỏng hóc.
   • Vật chất bị biến tính, không dùng được nữa: Chỉ trạng thái hư hỏng, mất tác dụng của một chất liệu.
   • Ở trong tình thế nguy khốn, bế tắc: Diễn tả tình huống rất khó khăn, nguy hiểm.

2. Trạng từ:

   • Đến mức độ rất cao: Dùng để nhấn mạnh mức độ của một tính chất nào đó.

3. Tính từ:

   • Không được sử dụng trong công việc thường ngày, thời gian rảnh rỗi: Chỉ khoảng thời gian không có hoạt động chính thức.

4. Thán từ:

   • Biểu lộ sự lo sợ, kinh ngạc hoặc dè chừng một mối nguy: Tiếng thốt lên khi gặp tình huống bất ngờ, nguy hiểm.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:

  • Con chim bị thương nặng và đã chết. (Chỉ sự kết thúc sự sống)
  • Chính sách này sai lầm sẽ chết dân. (Chỉ việc gây khổ cực)
  • Chiếc xe máy cũ chết máy giữa đường. (Chỉ máy móc ngừng hoạt động)
  • Hộp sữa để quá hạn, sữa đã chết rồi. (Chỉ vật chất biến chất)
  • Làm ăn thua lỗ thế này thì chết với nợ nần. (Chỉ tình thế nguy khốn)

• Trạng từ:

  • Cô ấy buồn chết đi được sau tin đó. (Nhấn mạnh mức độ buồn)

• Tính từ:

  • Anh ấy tranh thủ học vào giờ chết tại công ty. (Chỉ thời gian rảnh)

• Thán từ:

  • Chết! Tôi quên không tắt bếp gas! (Biểu lộ sự lo lắng, hốt hoảng)

Các cách sử dụng nâng cao

• "chết không kịp ngáp": chết một cách đột ngột, không kịp phản ứng.

  • Vụ nổ xảy ra khiến nạn nhân chết không kịp ngáp.

• "chết đi sống lại": trải qua một cơn bệnh hoặc tình huống nguy kịch đến tính mạng.

  • Sau ca phẫu thuật, ông ấy như chết đi sống lại.

• "chết nhăn răng" / "chết trơ": (khẩu ngữ) chết một cách không danh dự, vô nghĩa.

  • Đánh nhau vì chuyện nhỏ mà chết thì chết nhăn răng.

Biến thể và từ gần giống

• Cái chết (danh từ): sự kiện, hiện tượng chết; sự kết thúc sự sống.

  • Cái chết của ông ấy là một mất mát lớn.

• Chết chóc (tính từ): (thường dùng số nhiều) liên quan đến sự chết, gây ra cái chết.

  • Chiến tranh mang theo bao tai ương chết chóc.

• Tử vong (động từ/danh từ): (từ Hán Việt, trang trọng) chết.

  • Vụ tai nạn làm nhiều người tử vong.

Từ đồng nghĩa

• Qua đời, từ trần, khuất núi, mất (trang trọng, lịch sự): dùng thay cho "chết" để giảm bớt sự trực tiếp, thô ráp.
• Tạ thế, hi sinh (trang trọng): thường dùng cho người có công, có địa vị.
• Hỏng, đứt, tịt (khẩu ngữ, cho máy móc): ngừng hoạt động.

Các cụm từ (phrasal verbs) liên quan

• Chết hụt: suýt chết nhưng thoát được.

  • Anh ta chết hụt trong vụ lật thuyền.

• Chết dí: (máy móc) bị hỏng, đứng máy hoàn toàn; (người) ở nguyên một chỗ không dám nhúc nhích.

  • Máy tính chết dí, không khởi động lại được.

• Chết giấc: bất tỉnh, mê man (như chết).

  • Nghe tin dữ, bà ấy chết giấc đi mất một lúc.

Thành ngữ liên quan

• Chết vinh còn hơn sống nhục: Thà chết một cách vẻ vang còn hơn sống trong nhục nhã.
• Chó chết hết chuyện: (tục ngữ) Việc gì rồi cũng sẽ qua đi, lắng xuống.
• Chết đuối vớ được cọc: Đang trong cảnh tuyệt vọng, bế tắc thì gặp được cơ hội cứu nguy.
• Chết như rạ: Chết rất nhiều, hàng loạt.
• Chết không nhắm mắt: Chết trong sự day dứt, không yên lòng vì chuyện còn dang dở.

Học thuật

1. đgt. 1. Không sống nữa, khi các chức năng sinh lí ngừng hẳn: Khóc như cha chết (tng); Con tằm đến chết hãy còn vương tơ (K). Chó chết hết chuyện (tng) 2. Gây khổ cực cho người khác: Tham nhũng thế thì chết dân 3. Nói máy móc dừng lại: Đồng hồ chết 4. Đã biến chất, không dùng được nữa: Mực chết; Màu chết 5. ở trong thế nguy khốn: Làm dở thế thì chết. // trgt. Đến mức độ cao: Chán chết. // tt. Không dùng đến trong công việc thường ngày: Tranh thủ thời giờ chết mà học thêm văn hoá (NgTuân). // tht. Nói lên sự lo sợ, sự dè chừng một mối nguy: Chết sao lại rờ vào dây điện.