Định nghĩa

1. Động từ:

   • Cầm lên, thu gom lại những vật bị rơi, rụng hoặc nằm rải rác: Hành động thu thập, lượm lấy những thứ nhỏ, thường từ mặt đất hoặc một bề mặt nào đó.
   • Lựa chọn, chọn ra từ một tập hợp lộn xộn: Hành động tỉ mỉ chọn lấy những phần tử mong muốn từ một đám hỗn độn.

2. Tính từ:

   • Có khoảng cách ngắn, dày đặc và đều đặn: Dùng để mô tả các phần tử đồng loại (như mắt tre, mũi khâu) nằm sát nhau một cách đều đặn.
   • Có nhịp độ nhanh, dồn dập, liên tiếp: Dùng để mô tả âm thanh hoặc nhịp điệu diễn ra nhanh và mau.
   • Cổ, địa phương: Nghiêm ngặt, khắt khe (nghĩa tương đương với "ngặt").

Ví dụ sử dụng

• Động từ:

  • Em bé nhặt những viên sỏi lấp lánh bên bờ suối. (Hành động cầm lên vật nhỏ từ mặt đất).
  • Cô ấy ngồi nhặt thóc lẫn trong gạo. (Hành động lựa chọn, tách riêng từ một hỗn hợp).
  • Chúng tôi vào rừng nhặt củi khô. (Hành động thu gom vật rải rác).

• Tính từ:

  • Chiếc rổ được đan rất nhặt nan. (Các nan đan sát nhau, dày đặc).
  • Tiếng mưa rơi nhặt dần trên mái tôn. (Âm thanh dồn dập, nhanh và liên tiếp).
  • Nhịp trống nhặt khoan theo điệu múa. (Nhịp điệu lúc nhanh dồn dập, lúc chậm rãi).

Các cách sử dụng nâng cao

• "nhặt được": Tìm thấy và lượm lấy một vật (thường có giá trị hoặc hữu ích).
  • Anh ấy nhặt được một chiếc ví trên đường.
• "ăn ở nhặt nhiệm": Cách nói cổ, ý chỉ cách ăn ở, cư xử cẩn thận, chu đáo và có chừng mực.
• "kén nhặt" / "kén cá chọn canh": Tỉ mỉ, cầu kỳ trong việc lựa chọn (thường dùng với nghĩa hơi tiêu cực).
  • Cô ấy rất kén nhặt trong việc chọn bạn.

Biến thể và từ liên quan

• Nhặt nhạnh (động từ): Thu gom một cách tỉ mỉ, từng chút một những thứ còn sót lại hoặc có ích.
  • Bà cụ nhặt nhạnh từng mẩu giấy vụn.
• Lượm lặt (động từ): Có nghĩa gần giống "nhặt nhạnh", chỉ việc thu thập những thứ lẻ tẻ, rải rác.
• Hái nhặt (động từ): Thường dùng cho hoa quả, chỉ việc thu hoạch từng ít một hoặc những phần còn sót.

Từ đồng nghĩa

• Động từ: Lượm, thu nhặt, thu gom, lựa chọn, chọn lọc.
• Tính từ (nghĩa dày đặc): Dày, sát, khít.
• Tính từ (nghĩa nhanh): Mau, dồn dập, liên hồi.

Từ trái nghĩa

• Động từ: Vứt, bỏ, làm rơi.
• Tính từ (nghĩa dày đặc): Thưa, thoáng.
• Tính từ (nghĩa nhanh): Thưa, khoan, thong thả.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Nhặt rau, vặt tóc": Thành ngữ ví von công việc tỉ mỉ, nhỏ nhặt, đòi hỏi sự kiên nhẫn.
• "Tích tiểu thành đại" / "Kiến tha lâu cũng đầy tổ": (Tuy không chứa từ "nhặt") nhưng thể hiện triết lý tương tự: gom nhặt từng chút nhỏ sẽ tạo thành thứ lớn lao, phù hợp với hành động "nhặt".

1. 1 đgt. Cầm lên cái bị đánh rơi hoặc được chọn lựa: nhặt cánh hoa dưới gốc nhặt của rơi nhặt thóc lẫn trong gạo.
2. 2 tt. 1. Có khoảng cách ngắn hơn giữa các phần đồng loại đều và nối tiếp nhau: cây mía nhặt mắt Đường kim khâu nhặt mũi. 2. Có nhịp độ âm thanh dày, dồn dập: Tiếng súng lúc nhặt lúc thưa Nhịp chày lúc nhặt lúc khoan.
3. tt., cổ, đphg Ngặt: cấm nhặt.