Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Vật dụng dài, thường làm bằng tre, mây hoặc da, dùng để quất, đánh: Một công cụ có hình dáng thon dài, dùng để trừng phạt thân thể hoặc thúc đẩy vật nuôi (như ngựa) di chuyển.
   • (Sinh học, Giải phẫu) Roi: Bộ phận hình sợi dài, mảnh, có khả năng chuyển động, giúp một số tế bào hoặc vi sinh vật di chuyển.
   • (Thực vật học, cách gọi cũ) Cây roi: Tên gọi khác của cây đào lộn hột, cây hồng xiêm hoặc một số loài cây ăn quả khác.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ (vật dụng):
  • Tay cầm chiếc roi mây, ông già dạy võ luyện tập cho học trò sự dẻo dai.
  • Người nài ngựa giơ cao roi da để khích lệ con ngựa phi nước đại.
• Danh từ (sinh học):
  • Vi khuẩn di chuyển nhờ vào những chiếc roi nhỏ xíu.
• Danh từ (thực vật học):
  • Vườn nhà bà trồng mấy cây roi đang mùa trái chín. (Cách gọi này ít phổ biến trong hiện tại).

Các cách sử dụng nâng cao

• "Roi vọt": Hình phạt bằng cách đánh đập; thường dùng để chỉ sự trừng phạt hà khắc hoặc áp bức.
  • Chế độ lao dịch đó đã đặt người dân dưới ách roi vọt.
• "Miệng hùm gan sứa, mặt sắt roi song" (Thành ngữ): Miệng nói thì hung dữ (như hùm) nhưng bên trong lại nhút nhát (gan như con sứa), bề ngoài cứng rắn (mặt sắt) nhưng lại sợ đòn roi (roi song). Ý chỉ kẻ bề ngoài tỏ ra hung hãn, cứng cỏi nhưng thực chất rất hèn nhát, yếu đuối.

Biến thể và từ gần giống

• Roi da (danh từ): Roi được làm bằng da, thường dùng để đánh hoặc thúc ngựa.
• Roi ngựa (danh từ): Roi dành riêng cho người cưỡi ngựa sử dụng.
• Roi song (danh từ): Loại roi được bện từ nhiều thanh tre, mây nhỏ (song), rất cứng và đau khi bị đánh.
• Đòn roi (danh từ): Chỉ chung các hình phạt về thể xác bằng cách đánh đập.

Từ đồng nghĩa

• Côn (danh từ): Gậy, roi (thường dùng trong võ thuật hoặc hình phạt).
• Gậy (danh từ): Vật dài bằng tre, gỗ... dùng để chống, đánh.
• Vọt (danh từ): Từ đồng nghĩa với roi, thường dùng trong phương ngữ miền Nam.

Các cụm từ liên quan

• Vung roi: Hành động giơ cao và quất roi xuống.
  • Người nài vung roi, con ngựa phi nhanh hơn.
• Đánh bằng roi: Hành động trừng phạt bằng vật dụng này.
  • Trong lịch sử, tội nhẹ có thể bị đánh bằng roi.

Thành ngữ, tục ngữ liên quan

• "Thương cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi": Nếu thương ai thì phải nghiêm khắc dạy bảo, thậm chí dùng hình phạt (roi vọt) để họ nên người; còn nếu ghét thì mới nuông chiều, cho ăn ngon (ngọt bùi) khiến họ hư hỏng.

1. dt Que dài bằng tre, hoặc mây, hoặc da dùng để đánh: Hoài-văn vung roi quất ngựa luôn tay (NgHTưởng); Một lời siết cạnh bằng nghìn roi song (cd).