xó
Học thuậtThân thiện
Định nghĩa
- Danh từ:
- Góc nhỏ hẹp, tối tăm, thường bị bỏ quên hoặc ít được chú ý đến trong một không gian: "xó" chỉ một vị trí khuất, thường ở sát tường hoặc góc phòng, nơi ít ánh sáng và ít người lui tới.
- Nơi hẻo lánh, không quan trọng: "xó" còn được dùng với nghĩa bóng để chỉ một địa điểm xa xôi, hẻo lánh hoặc một vị trí thấp kém, không đáng kể.
Ví dụ sử dụng
- Danh từ:
- Chổi để ở xó bếp. (Cây chổi được đặt ở góc bếp tối.)
- Con mèo nằm cuộn tròn trong xó nhà. (Con mèo nằm cuộn tròn trong góc nhà.)
- Anh ấy sống ở một xó nhà quê hẻo lánh. (Anh ấy sống ở một nơi hẻo lánh tại quê nhà.)
Các cách sử dụng nâng cao
"đầu đường xó chợ": thành ngữ chỉ nơi công cộng, đông người qua lại, thường gắn với sự hỗn độn, tầm thường.
- Chuyện đầu đường xó chợ, đừng bận tâm làm gì. (Chuyện tầm phào ngoài chợ, đừng bận tâm làm gì.)
"ở xó nhà quê": cách nói nhấn mạnh sự xa xôi, lạc hậu, tách biệt của một vùng quê.
- Cô ấy từ một xó nhà quê lên thành phố lập nghiệp. (Cô ấy từ một nơi quê mùa xa xôi lên thành phố lập nghiệp.)
Biến thể và từ gần giống
Xó xỉnh (danh từ): từ ghép, nhấn mạnh hơn về những góc nhỏ, chỗ hẹp, tối tăm và bị bỏ quên.
- Đồ đạc cũ để hết trong các xó xỉnh. (Đồ đạc cũ để hết trong các ngóc ngách tối tăm.)
Góc (danh từ): từ có nghĩa rộng hơn, chỉ phần giao nhau của hai đường thẳng, hai bức tường; có thể sáng sủa và dễ thấy, không nhất thiết mang sắc thái tiêu cực như "xó".
Từ đồng nghĩa
- Ngóc (danh từ): chỗ khuất, góc khuất (thường dùng trong "ngóc ngách").
- Góc (danh từ): (như đã giải thích ở trên, nghĩa trung tính hơn).
Từ trái nghĩa
- Giữa nhà (cụm danh từ): vị trí trung tâm, rộng rãi, dễ thấy của ngôi nhà.
- Chỗ đẹp (cụm danh từ): vị trí đẹp, sáng sủa, được ưa chuộng.
Thành ngữ liên quan
- "Đầu đường xó chợ": (đã giải thích ở mục Các cách sử dụng nâng cao).
- "Xó bếp góc nhà": cụm từ thường dùng để chỉ những nơi tối tăm, thấp kém, công việc vụn vặt trong gia đình.
- Cả ngày chỉ quanh quẩn với chuyện xó bếp góc nhà. (Cả ngày chỉ loanh quanh với những công việc lặt vặt trong nhà.)
- d. Góc nhỏ hẹp, tối tăm, ít được chú ý tới. Xó bếp. Xó vườn. Đầu đường xó chợ*. Ở xó nhà quê (b.).